Հելֆորդ Մաքինդեր
Սըր Հելֆորդ Ջոն Մաքինդեր ( անգլ.՝ Halford John Mackinder, փետրվարի 15, 1861[1][2][3][…], Գեյնսբորո, Լինքոլնշիր, Լինկոլնշիր, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն[4] - մարտի 6, 1947[1][2][3], Բորնմութ, Bournemouth, Christchurch and Poole, Դորսետ, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն), անգլիացի աշխարհագրագետ և աշխարհաքաղաքագետ, Գաղտնի խորհրդի անդամ, «Հարթլենդի» տեսության հիմնադիր։
Հելֆորդը հայտնի է դարձել այն բանից հետո, երբ նրա աֆրիկյան բեռնակիրներից ութը սպանվեցին Քենիա լեռ կատարած արշավանքի ժամանակ[6]։
Կենսագրություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]1883 թվականին Հելֆորդ Մաքինդերը ավարտելով Օքսֆորդի համալսարանը՝ ստացել է կենսաբանության, իսկ հաջորդ տարի՝ նորագույն պատմության գիտական աստիճան[7]։ 1887 թվականից համալսարանում դասավանդել է աշխարհագրություն, նախքան կնշանակվեր Լոնդոնի տնտեսագիտության և աշխարհաքաղաքական գիտությունների դպրոցի տնօրեն։ Սկսած 1910 թվականից մինչև 1922 թվականները նա եղել է համայնքների պալատի անդամ, իսկ 1919-1920 թվականների ընթացքում՝ բրիտանական սուրհանդակ Հարավային Ռուսաստանում։
1904 թվականի քարտեզը Մաքինդերի «Պատմության աշխարհագրական առանցքը» գրքից
Աշխարհաքաղաքականություն եկել է 1904 թվականին։ Նույն թվականին հրատարակվել է նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Պատմության աշխարհագրական առանցքը» (անգլ. Geographical pivot of history), որտեղ Մաքինդերը ներմուծել է Հարթլենդի հայեցակարգը։ Հաճախ հենց այդ հրապարակումը դիտարկվում է աշխարհաքաղաքականության սկիզբը որպես գիտություն, չնայած ինքը՝ Մաքինդերը չի օգտագործել այդ տերմինը[8]։
Մաքինդերը Հարթլենդ (անգլ. Heartland - «սրտի երկիր») անվանել է Եվրասիայի կենտրոնական մասը, որի շուրջ գտնվում են ներքին ( Եվրոպա - Արաբիա - Հնդկաչին) և արտաքին աղեղները (Ամերիկա - Աֆրիկա - Օվկիանիա)։ Հատկապես հարկ է նշել, որ Մաքինդերն արտաքին աղեղի մեջ է ներառել նաև Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները[8]։
Մաքինդերն, ի տարբերություն իր հայրենակիցների մեծամասնության, պետության համար կարևոր աշխարհաքաղաքական գործոն է համարել ցամաքային տարածքի մեծությունը, քան ծովային հզորությունը։ 1919 թվականին, Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից անմիջապես հետո, լույս է տեսել նրա երկրորդ աշխատությունը՝ «Ժողովրդավարական իդեալներն ու իրականությունը», որտեղ նա հետևյալ կերպ է ձևակերպել իր մաքսիման․
Ով ղեկավարում է Արևելյան Եվրոպան, նա ղեկավարում է Հարթլենդը։ Ով ղեկավարում է Հարթլենդը, նա ղեկավարում է Համաշխարհային կղզին (այսինքն Եվրասիան և Աֆրիկան)։ Ով ղեկավարում է Համաշխարհային կղզին, նա ղեկավարում է աշխարհը[9]։ |
1943 թվականին լույս է տեսել Մաքինդերի վերջին՝ երրորդ աշխատությունը՝ «Երկրագունդը և խաղաղության հասնելը», որտեղ արմատապես վերանայված է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո համաշխարհային համակարգի ապագան։ Իր աշխատությունում Մաքինդերն ներմուծել է նոր աշխարհաքաղաքական առանցք՝ ԱՄՆ-ը, հիմնավորել է աշխարհաքաղաքական բլոկների գաղափարը և կանխատեսել է երկու հակադիր՝ Միացյալ Նահանգների և Սովետական Միության (Հարթլենդ) առանցքների շուրջ պտտվող երկբևեռ աշխարհների առաջացումը։ Այդ պատճառով Մաքինդերին ընդունված է համարել Ատլանտականության հայեցակարգի հիմնադիր։
Գործունեությունը Հարավային Ռուսաստանում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]1919 թվականին Հալֆորդ Մաքինդերը նշանակվել է Գերագույն կոմիսար հարավային Ռուսաստանում (Անտանտի երկրների կողմից գրավված Ուկրաինայի գերագույն հանձնակատարի պաշտոնը) և ուղարկվել է Արևելյան Եվրոպայի միջոցով, որպեսզի ներկայացնի գեներալ Դենիկինի գլխավորած հակաբոլշևիկյան ուժերի վիճակի մասին։ Այս առաքելությունը հնարավորություն է տվել Մաքինդերին Կենտրոնական Ասիայում աշխարհաքաղաքականության վերաբերյալ իր առաջարկությունները ներկայացնել բրիտանական կառավարությանը՝ այն գաղափարների ոգով, որոնց մասին նա արտահայտել է իր «Ժողովրդավարության իդեալներն ու իրականությունը» գրքում։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո Վերսալի պայմանագրի նախապատրաստմանը մասնակցելով, Մաքինդերը հասել է նրան, որպեսզի պայմանագրով ամրագրվեն սահմանային պետությունների (Լեհաստան, Ռումինիա, Չեխոսլովակիա, Էստոնիա, Լատվիա, Լիտվա ) առաջացած սահմանները, որոնք կսահմանեին գերմանացիների և սլովենների բաժանարար սահմանները։
Տես նաև
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Crone G. R. Encyclopædia Britannica
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.)
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 Who's who (բրիտ․ անգլ.) — (untranslated), 1849. — ISSN 0083-937X
- ↑ Royal Geographical Society Gold Medal Recipients — Royal Geographical Society, 2022.
- ↑ Kearns, Gerry (2009). Geopolotics and Empire: The Legacy of Halford Mackinder. New York: Oxford University Press. էջ 111. ISBN 978-0-19-923011-2.
- ↑ Sloan, Geoffrey R. (1988 թ․ հունվարի 1). Geopolitics in United States Strategic Policy, 1890–1987. St. Martin's Press. էջ 6. ISBN 9780312019549.
- ↑ 8,0 8,1 H.J. Mackinder, The geographical pivot of history. Geographical Journal, 1904, 23, pp. 421–37; Pascal Venier, "The Geographical Pivot of History and Early 20th Century Geopolitical Culture Արխիվացված 15 Դեկտեմբեր 2007 Wayback Machine", Geographical Journal, vol. 170, no 4, December 2004, pp. 330–336.
- ↑ Kumar Chowdhury, Suban; Hel Kafi, Abdullah. «THE PAPER | "Heartland Theory" of Mackinder & its Relevancy in Central Asia Geopolitics». IndraStra Global. Վերցված է 2016 թ․ հունիսի 27-ին.
Արտաքին հղումներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Хэлфорд Макиндер: трилогия хартленда и призвание геополитика(ռուս.)
- Хэлфорд Макиндер. Круглая Земля и обретение мира (перевод и комментарии Вадима Цымбурского) // Журнальный клуб Интелрос «Космополис» № 16, 2007 (ռուս.)
Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Հելֆորդ Մաքինդեր» հոդվածին։ |
|
- Փետրվարի 15 ծնունդներ
- 1861 ծնունդներ
- Մարտի 6 մահեր
- 1947 մահեր
- Անգլիայում մահացածներ
- Օքսֆորդի համալսարանի ակադեմիկոսներ
- Գիտնականներ այբբենական կարգով
- Անձինք այբբենական կարգով
- 20-րդ դարի քաղաքական գործիչներ
- Անգլիացի աշխարհագետներ
- Աշխարհաքաղաքագետներ
- Բրիտանացի գիտնականներ
- Բրիտանացի դիվանագետներ
- Բրիտանացի քաղաքագետներ
- Լոնդոնի տնտեսագիտության և քաղաքական գիտությունների դպրոցի շրջանավարտներ
- Մեծ Բրիտանիայի քաղաքական գործիչներ
- Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ