Labrador-te
Labrador-te er heiti sem er notað yfir þrjár náskyldar lyngrósategundir sem og jurtate sem er gert úr þeim. Allar þrjár tegundirnar eru votlendistegundir í lyngætt. Jurtateið hefur verið uppáhalds drykkur meðal Atabaska, frumbyggja Norður-Ameríku og Inúíta.
Lýsing
[breyta | breyta frumkóða]Allar þrjár tegundirnar eru hægvaxandi, lágvaxnir og sígrænir runnar:[1]
- Mýraflóki (Rhododendron tomentosum, áður Ledum palustre)
- Heiðaflóki (Rhododendron groenlandicum, Ledum groenlandicum eða Ledum latifolium)
- Kirtilflóki (Rhododendron neoglandulosum, Ledum glandulosum)
Nytjar
[breyta | breyta frumkóða]Atabaskar gera jurtate af blöðunum. Aðrir nota plöntuna til að krydda kjöt með því að sjóða blöð og greinar í vatni og síðan leggja kjötið í seyðið.[1] Ættflokkarnir Pomo, Kashaya, Tolowa og Yurok í Norður-Kaliforníu suðu blöðin til að gera jurtate við hósta og kvefi.[2]
Á sautjándu öld notuðu þýskir bruggarar R. tomentosum í bjórgerð til að hann væri áfengari, en það var bannað vegna aukinnar árásargirni.[1]
Eitrun
[breyta | breyta frumkóða]Það eru ekki nægilegar upplýsingar til að sýna fram á hættuleysi labrador-tes þar sem eiturvirkni er breytileg eftir tegundum og staðsetningu. Mikil neysla getur valdið útskolun, uppköstum, svima og syfju.[1] Stærri skammtar geta valdið krampa, flogum, lömun og í stöku tilfellum dauða.[1]
Eitrun er af völdum terpenóíðsins ledól sem finnst í öllum tegundunum. R. groenlandicum hefur minnsta magnið. Grayanó-eiturefni eru einnig til staðar, en sjaldgæft er að manneskjur verði fyrir eitrun af þeirra völdum í labrador-tei. Hins vegar hefur búfé drepist vegna þess.[1]
Uppskera
[breyta | breyta frumkóða]Tegundirnar vaxa hægt, svo stök blöð eru tekin að vori annað hvert ár frá mörgum plöntum til að forðast að skemma plönturnar.[1]
Tilvísanir
[breyta | breyta frumkóða]- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Dampc, A.; M. Luczkiewicz (2015). „Labrador tea – the aromatic beverage and spice: a review of origin, processing and safety“. Journal of the Science of Food and Agriculture. 95: 1577–83. doi:10.1002/jsfa.6889. PMID 25156477.
- ↑ Native American Ethnobotany Database for Ledum glandulosum