Czerne
Państwo | |
---|---|
Kraj | |
Powiat | |
Starosta |
Pavol Gomola[1] |
Powierzchnia |
20,84[2] km² |
Wysokość |
475[3] m n.p.m. |
Populacja (2023) • liczba ludności • gęstość |
|
Nr kierunkowy |
+421 41[3] |
Kod pocztowy |
023 13[3] |
Tablice rejestracyjne |
CA |
Położenie na mapie kraju żylińskiego | |
Położenie na mapie Słowacji | |
Strona internetowa |
Czerne[6] (słow. Čierne, gw. czad. Ciorne[7], węg. Cserne) – wieś i gmina (obec) w powiecie Czadca, kraju żylińskim, w północnej Słowacji. Leży w środkowej części doliny potoku Čierňanka. Jej tereny graniczą od północy z polską Jaworzynką oraz z czeskimi miejscowościami Herczawa i Mosty koło Jabłonkowa.
Historia
[edytuj | edytuj kod]Pierwsze, niestałe jeszcze osiedla na terenie dzisiejszego Czernego utworzyli w II połowie XVI w. wędrowni pasterze wołoscy, wypasający tu swoje bydło (owce, kozy). Wieś została założona ok. 1640 r. przez właścicieli feudalnego „państwa” Budziatyń, a w 1645 r. liczyła 28 rodzin. Została zasiedlona przez polskich osadników z Orawy i ze Śląska[8]. Od 1659 r. należała do „państwa” Streczno. Jako datę lokacji podawany jest rok 1662. Parafia w Czernem powstała dopiero w 1796 r., a pierwszą świątynią parafialną został stary, drewniany kościół, przeniesiony tu w tym samym roku z sąsiedniego Skalitego.
W 1884 r. uruchomiona została linia kolejowa z Czadcy do Żywca, a w Czernem powstał przystanek kolejowy. Jednak pierwszy, drewniany most przez Czerniankę, umożliwiający mieszkańcom wsi dostęp do niego, powstał dopiero w 1897 r.
W latach 1847–1851, które były w tym regionie latami nieurodzaju, głodu i epidemii (tzw. „Głodne roki”) zmarło tu blisko 1200 osób, tj. ok. 40% mieszkańców wsi. Rozdrobnienie gospodarstw i brak pracy spowodowały później, na przełomie XIX i XX w., wzmożoną falę emigracji na Śląsk (zarówno austriacki jak i pruski), w okolice Hamburga i wreszcie do Ameryki. Gdy w latach 1903–1904 władze zamknęły możliwości wyjazdów, Czerne – z racji bliskości granic księstwa cieszyńskiego i Galicji stało się jednym z punktów emigracji nielegalnej.
W 1908 r. została tu założona wiejska spółdzielnia („Gazdovský spolok”), a w 1914 r. Spółdzielnia Spożywców. Były to reakcje na zdominowanie miejscowego handlu przez kupców żydowskich. Ostre wystąpienia antyżydowskie miały miejsce w całej okolicy tuż po zakończeniu I wojny światowej.
25 listopada 1938 r. do wsi wkroczyło polskie wojsko. Północna część Czernego po linię kolejową Czadca – Zwardoń została włączona do Polski. Nieco później wieś na krótki czas ponownie znalazła się na szlaku nielegalnej emigracji, tym razem służącym Czechom, uciekającym z Protektoratu Czech i Moraw do Polski.
Wojska radzieckie wkroczyły do Czernego dopiero 1 maja 1945 r. Po II wojnie światowej nastąpiła lawinowa emigracja mieszkańców wsi: wyjeżdżano nie tylko do niedalekiej Czadcy, ale także do czeskiego Trzyńca i miast Zagłębia Ostrawsko-Karwińskiego. W latach 1945–1950 liczba mieszkańców zmalała z 3991 do 2355. Stan ludności z 1945 r. osiągnęło Czerne z powrotem dopiero w 1969 r.
- Osobny artykuł:
Kultura
[edytuj | edytuj kod]We wsi jest używana gwara przejściowa słowacko-czadecka. Gwara czadecka jest zaliczana przez polskich językoznawców jako gwara ze zmieszanymi elementami dialektów małopolskiego i śląskiego języka polskiego, przez słowackich zaś jako gwara przejściowa polsko-słowacka[9].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Zoznam zvolených starostov a primátorov podľa obcí, miest a mestských častí. Štatistický úrad Slovenskej republiky, 2014. [dostęp 2017-11-25]. (słow.).
- ↑ Statistical Office of the Slovak Republic (www.statistics.sk): Hustota obyvateľstva - obce. www.statistics.sk. [dostęp 2024-03-28]. Ustawienia: om7014rr_obc: 20,84S_SK, om7014rr_ukaz: Rozloha (Štvorcový meter).
- ↑ a b c Statistical Office of the Slovak Republic: Základná charakteristika. 2015-04-17. [dostęp 2022-03-31]. (słow.).
- ↑ Statistical Office of the Slovak Republic (www.statistics.sk): Počet obyvateľov podľa pohlavia - obce (ročne). www.statistics.sk. [dostęp 2024-03-28]. Ustawienia: om7101rr_obc: AREAS_SK.
- ↑ Statistical Office of the Slovak Republic (www.statistics.sk): Hustota obyvateľstva - obce. www.statistics.sk. [dostęp 2024-03-28]. Ustawienia: om7014rr_obc: AREAS_SK.
- ↑ Nazewnictwo geograficzne świata. Zeszyt 11. Europa, Część I, 2009 Publikacja w formacie PDF
- ↑ Kazimierz Nitsch , nr 7, Czarne pow. Czaca (Czechosłowacja), Mieczysław Małecki, [w:] Atlas językowy polskiego Podkarpacia, 1930–1934 (pol.).
- ↑ Aleksandr Petrov , Sborník Fr. Pestyho, Helység Névtára - seznam osad v Uhrách z r. 1864-65 jako pramen historicko-demografických údajů o slovenských a karpatoruských osadách., Praha: Česká akademie věd a umění, 1927, s. 138, OCLC 1135712402 (cz.).
- ↑ Júlia Dudášová-Kriššáková , Goralské nárečia z pohľadu súčasnej slovenskej jazykovedy, Prešov: Vydavateľstvo Prešovskej univerzity v Prešove, 2016, s. 30-31, ISBN 978-80-555-1714-8 (słow.).