Komisariat Straży Granicznej „Działdowo”
Historia | |
Państwo | |
---|---|
Sformowanie | |
Rozformowanie | |
Tradycje | |
Rodowód | |
Organizacja | |
Dyslokacja | |
Formacja | |
Podległość |
Komisariat Straży Granicznej „Działdowo” – jednostka organizacyjna Straży Granicznej pełniąca służbę ochronną na granicy polsko-niemieckiej w latach 1928–1939.
Geneza
[edytuj | edytuj kod]Na wniosek Ministerstwa Skarbu, uchwałą z 10 marca 1920 roku, powołano do życia Straż Celną[1]. Od połowy 1921 roku jednostki Straży Celnej rozpoczęły przejmowanie odcinków granicy od pododdziałów Batalionów Celnych[2]. Proces tworzenia Straży Celnej trwał do końca 1922 roku[3]. Komisariat Straży Celnej „Janowo”, wraz ze swoimi placówkami granicznymi, wszedł w podporządkowanie Inspektoratu Granicznego Straży Celnej „Działdowo”[4].
W drugiej połowie 1927 roku przystąpiono do gruntownej reorganizacji Straży Celnej[5]. W praktyce skutkowało to rozwiązaniem tej formacji granicznej. Rozkazem nr 1 z 12 marca 1928 roku w sprawach organizacji Mazowieckiego Inspektoratu Okręgowego Straży Granicznej Naczelny Inspektor Straży Celnej gen. bryg. Stefan Pasławski powołał komisariat Straży Granicznej „Szczepkowo Borowe”, który przejął ochronę granicy od rozwiązywanego komisariatu Straży Celnej[6].
- Osobny artykuł:
Formowanie i zmiany organizacyjne
[edytuj | edytuj kod]Rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Ignacego Mościckiego z 22 marca 1928 roku, do ochrony północnej, zachodniej i południowej granicy państwa, a w szczególności do ich ochrony celnej, powoływano z dniem 2 kwietnia 1928 roku Straż Graniczną[7]. Rozkazem nr 1 z 12 marca 1928 roku w sprawach organizacji Mazowieckiego Inspektoratu Okręgowego Naczelny Inspektor Straży Celnej gen. bryg. Stefan Pasławski przydzielił komisariat „Działdowo” do Inspektoratu Granicznego nr 2 „Przasnysz” i określił jego strukturę organizacyjną[8]. Rozkazem Inspektora Okręgowego z 2 kwietnia 1928, komisariat „Uzdowo” przekazał placówkę „Wilamowo, „Sękowo”, „Uzdowo” i „Gralewo” komisariatowi „Działdowo”[9]. Rozwiązywany komisariat „Janowiec Kościelny” przekazał placówki „Pepłówek”, „Kuklin” i „Mława”[9]. Rozkazem nr 9 z 18 października 1929 roku w sprawie reorganizacji Mazowieckiego Inspektoratu Okręgowego komendant Straży Granicznej płk Jan Jur-Gorzechowski określił numer i nową strukturę komisariatu[10]. Rozkazem nr 5 z 2 września 1930 roku w sprawie nazw inspektoratów granicznych i komisariatów komendant Straży Granicznej płk Jan Jur-Gorzechowski wydzielił placówkę Bonisław z komisariatu Szczepkowo Borowe do komisariatu Działdowo[11]. Tym samym rozkazem wydzielił placówkę Uzdowo z komisariatu Działdowo do komisariatu Rybno[11]. Rozkazem nr 1 komendanta Straży Granicznej z 12 stycznia 1931 roku przeniesiono placówkę I linii Działdowo do Kisin[12]. Rozkazem nr 2 z 8 września 1938 roku w sprawie terminologii odnośnie władz i jednostek organizacyjnych formacji, komendant Straży Granicznej płk Jan Gorzechowski przeniósł siedzibę placówki I linii „Wiliamowo” do Klęczkowa[13]. Rozkaz komendanta Straży Granicznej płk. Jana Jura-Gorzechowskiego z 10 maja 1938 roku w sprawie terminologii w odniesieniu do władz i jednostek formacji, wydany w związku z rozkazami KSG z 25 i 29 kwietnia 1938 roku, przemianował inspektoraty graniczne na obwody Straży Granicznej z dodaniem nazwy miejscowości, w której jednostka stacjonuje. Jednocześnie nakazał używanie w stosunku do kierowników komisariatów i placówek nowych terminów: „komendant komisariatu” i „dowódca placówki”[14]. Komisariat wszedł w skład struktury Obwodu Straży Granicznej „Przasnysz”. Rozkazem nr 5 z 3 marca 1939 roku w sprawie zmian organizacyjnych [...], komendant Straży Granicznej gen. bryg. Walerian Czuma wydzielił z komisariatu „Działdowo” placówkę I linii „Bonisław” i przydzielił do komisariatu „Szczepkowo Borowe”[15].
Służba graniczna
[edytuj | edytuj kod]Wydarzenia
- 26 sierpnia 1939 o godz. 8.30 w rejonie placówki Białuty, st.sierż.Władysław Turek z III/80 pułku piechoty zastrzelił niemieckiego żołnierza Ericha Radkego z 2 baterii 47 pac 11 DP. Zarządzono śledztwo przez polski sąd wojskowy, a jego wyniki podano do wiadomości władzom niemieckim. Niemcy odmówili przyjazdu oraz zabrania swego żołnierza[16].
Sąsiednie komisariaty:
- komisariat Straży Granicznej „Szczepkowo Borowe” ⇔ komisariat Straży Granicznej „Hartowiec” − 1928
- komisariat Straży Granicznej „Szczepkowo Borowe” ⇔ komisariat Straży Granicznej „Rybno” − październik 1929
Komenda komisariatu
[edytuj | edytuj kod]Kierownicy/komendanci komisariatu | |||
---|---|---|---|
stopień | imię i nazwisko | okres pełnienia służby | kolejne stanowisko |
starszy komisarz SC | Stanisław Piotrowski | 18 VII 1928[17] – | |
komisarz | Stanisław Mazur[18] | był w IV 1936 – 27 IX 1936 | ekspozytura IC w Gdańsku |
podkomisarz | Bronowiec[19] | 27 IX 1936 – | |
komisarz | Bronisław Peszkowski | 2 VI 1938[20] - | |
Zastępcy komendanta komisariatu | |||
aspirant | Tadeusz Kraus | 1 V 1939[21] – 25 VIII 1939[22] | komendant komisariatu „Hel” |
starszy strażnik podchorąży | Eugeniusz Kazimierczuk | 25 VIII 1939[22] - |
Struktura organizacyjna
[edytuj | edytuj kod]Organizacja komisariatu w marcu 1928[6]:
- komenda − Działdowo
- placówka Straży Granicznej I linii „Pepłówek”
- placówka Straży Granicznej I linii „Chorap Pruski”
- placówka Straży Granicznej I linii „Krasnołęka”
- placówka Straży Granicznej I linii „Uzdowo”
- placówka Straży Granicznej II linii „Działdowo”
- placówka Straży Granicznej II linii „Mława”
Organizacja komisariatu w październiku 1929[23]:
- 5/2 komenda − Działdowo
- placówka Straży Granicznej I linii „Białuty”
- placówka Straży Granicznej I linii „Chorap Pruski”
- placówka Straży Granicznej I linii „Krasnołęka”
- placówka Straży Granicznej I linii „Wilamowo” → w 1938 przeniesiona do Klęczkowa
- placówka Straży Granicznej I linii „Uzdowo”
- placówka Straży Granicznej I linii „Działdowo” → przeniesiona do Kisin
- placówka Straży Granicznej II linii „Działdowo”
- placówka Straży Granicznej II linii „Mława”
Organizacja komisariatu w 1933[24]:
- komenda − Działdowo
- placówka Straży Granicznej I linii „Kisiny”
- placówka Straży Granicznej I linii „Bonisław”
- placówka Straży Granicznej I linii „Chorap Pruski”
- placówka Straży Granicznej I linii „Krasnołęka”
- placówka Straży Granicznej I linii „Wilamowo”
- placówka Straży Granicznej II linii „Działdowo”
- placówka Straży Granicznej II linii „Mława”
Organizacja komisariatu w 1934[24]:
- komenda − Działdowo
- placówka Straży Granicznej I linii „Kisiny”
- placówka Straży Granicznej I linii „Bonisław”
- placówka Straży Granicznej I linii „Białuty”
- placówka Straży Granicznej I linii „Chorap Pruski”
- placówka Straży Granicznej I linii „Krasnołęka”
- placówka Straży Granicznej I linii „Wilamowo”
- placówka Straży Granicznej II linii „Działdowo”
- placówka Straży Granicznej II linii „Mława”
Organizacja komisariatu w 1937[24]:
- komenda − Działdowo
- placówka Straży Granicznej I linii „Górowo-Trząski”
- placówka Straży Granicznej I linii „Kisiny”
- placówka Straży Granicznej I linii „Bonisław”
- placówka Straży Granicznej I linii „Białuty”
- placówka Straży Granicznej I linii „Chorap Pruski”
- placówka Straży Granicznej I linii „Krasnołęka”
- placówka Straży Granicznej II linii „Działdowo”
Organizacja komisariatu w 1939[25]: I wersja
- komenda − Działdowo
- placówka Straży Granicznej I linii „Białuty”
- placówka Straży Granicznej I linii „Chorap Pruski”
- placówka Straży Granicznej I linii „Krasnołęka”
- placówka Straży Granicznej I linii „Wilamowo” Uzdowo
- placówka Straży Granicznej I linii „Działdowo”
- placówka Straży Granicznej II linii „Działdowo”
- placówka Straży Granicznej II linii „Mława”
Organizacja komisariatu w 1939[25]: II wersja
- komenda − Działdowo
- placówka Straży Granicznej I linii „Pepłówek”
- placówka Straży Granicznej I linii „Chorap Pruski”
- placówka Straży Granicznej I linii „Krasnołęka”
- placówka Straży Granicznej I linii „Uzdowo”
- placówka Straży Granicznej II linii „Działdowo”
- placówka Straży Granicznej II linii „Mława”
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Dominiczak 1975 ↓, s. 130.
- ↑ Piekarz 2017 ↓, s. 28.
- ↑ Dominiczak 1997 ↓, s. 250.
- ↑ Kozłowski 2012 ↓, s. 30.
- ↑ Kula 1994 ↓, s. 40.
- ↑ a b Jabłonowski i Polak 1999 ↓, s. 14.
- ↑ Goryński 2012 ↓, s. 226.
- ↑ Jabłonowski i Polak 1999 ↓, s. 13.
- ↑ a b Rozkazy organizacyjne Maz. IO ↓, s. 1.
- ↑ Jabłonowski i Polak 1999 ↓, s. 56.
- ↑ a b Jabłonowski i Polak 1999 ↓, s. 65.
- ↑ Jabłonowski i Polak 1999 ↓, s. 76.
- ↑ Jabłonowski i Polak 1999 ↓, s. 128.
- ↑ Jabłonowski i Polak 1999 ↓, s. 120-122.
- ↑ Jabłonowski i Polak 1999 ↓, s. 158.
- ↑ Kula 1994 ↓, s. 247.
- ↑ Rozkazy Komendy SG ↓, s. 153.
- ↑ Kronika komisariatu „Działdowo” ↓, s. 3 i 11.
- ↑ Kronika komisariatu „Działdowo” ↓, s. 13.
- ↑ Rozkazy KG SG ↓, s. 1938/13.
- ↑ Rozkazy Maz. IO ↓, s. 59/39.
- ↑ a b Rozkazy Maz. IO ↓, s. 100/39.
- ↑ Jabłonowski i Polak 1999 ↓, s. 57.
- ↑ a b c Polak 1998 ↓, s. 65.
- ↑ a b Sobczak 2014 ↓, s. 10.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Henryk Dominiczak: Granica polsko-niemiecka 1919–1939. Z dziejów formacji granicznych. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1975.
- Henryk Dominiczak: Granice państwa i ich ochrona na przestrzeni dziejów 966–1996. Warszawa: Wydawnictwo „Bellona”, 1997. ISBN 83-11-08618-4. OCLC 37244743.
- Marek Jabłonowski, Bogusław Polak: Polskie formacje graniczne 1918−1839. Dokumenty organizacyjne, wybór źródeł. Tom II. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Koszalińskiej, 1999. ISBN 83-87424-77-3.
- Bogusław Polak: Z dziejów polskich formacji granicznych 1918−1839. Studia i materiały. Tom I. Koszalin: Centralny Ośrodek Szkolenia Straży Granicznej, 1998. ISBN 83-909484-00.
- Grzegorz Goryński: Powstanie, organizacja i funkcjonowanie straży granicznej w latach 1928-1939. 2012. [dostęp 2016-12-31].
- Piotr Kozłowski. Straż Celna zapomnianą formacją graniczną II Rzeczypospolitej – dyslokacja jednostek granicznych w 1926 roku. „Problemy Ochrony Granic”. 50, 2012. Kętrzyn: Centrum Szkolenia Straży Granicznej. ISSN 1505-1757.
- Henryk Mieczysław Kula: Polska Straż Graniczna w latach 1928–1939. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1994. ISBN 8311082671.
- Karolina Piekarz. Polskie formacje graniczne 1918–1924. „Mówią Wieki”. 2s, 2017. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Mówią Wieki”. ISSN 1897-8088.
- Antoni Krzysztof Sobczak: Mazowiecki Inspektorat Okręgowy Straży Granicznej w Ciechanowie w latach 1928–1939. Przyczynek do historii. 2014. [dostęp 2017-03-14].
- Kronika komisariatu Straży Granicznej „Działdowo” z 1936 roku. → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
- Rozkazy Mazowieckiego Inspektoratu Okręgowego 1928–1939 → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
- Rozkazy Komendy Głównej Straży Granicznej 1928–1939 → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
- Rozkazy Komendy Straży Granicznej 1928–1939 → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin. (sygn. 187/30
- Rozkazy organizacyjne Mazowieckiego Inspektoratu Okręgowego 1928–1939 → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.