سلیم بن قیس
سلیم بن قیس | |
---|---|
معلومات شخصیت | |
جم | سنہ 620 |
وفات | سنہ 705 (84–85 سال)[۱][۲]
|
شہریت | |
عملی زندگی | |
پیشہ | محدث ، مورخ ، کاتب |
پیشہ ورانہ زبان | عربی [۳] |
شعبۂ عمل | حدیث [۴]، اسلام [۴] |
کارہائے نمایاں | کتاب سلیم بن قیس |
عسکری خدمات | |
لڑائیاں تے جنگاں | اونٹھ والی لڑائی ، صفین دی لڑائی ، نہروان دی لڑائی |
ترمیم |
سُلَیم بن قیس ہلالی یا ابوصادق سُلَیم بن قیس عامری ہلالی کوفی (ولادت ۲ پہلے از ہجرت- وفات ۷۰ھ یا ۷۶ ہجری) اصحاب خاص علی بن ابی طالب، حسن بن علی و حسین بن علی و علی بن حسین سن تے امام محمد باقر دی زیارت وی دی سی
ان دی کتاب سلیم بن قیس ہلالی، جو اسرار آل محمد دے ناں توں فارسی وچ ترجمہ وی ہوئی اے تے مشہور کتاب اے۔ الفهرست (ابن ندیم) دے مطابق اسلام دی پہلی تالیف ہوݨ والی کتاب اے۔ تے پہلی صدی ہجری دی تنہا باقی رہنے والی موجودہ کتاب وی اے۔[۵][۶] تریخ تالیف احتمالی طور دوسری صدی دے آغاز وچ اے۔[۷]
ابتداء
[سودھو]سلیم دے بارے وچ بوہتے معلومات شیعہ مسلم روایت توں ملدی نيں۔ جدید مورخ مختار جبلی دے مطابق، "اس شخص دے وجود تے اس دے کم نوں احتیاط دے نال دیکھیا جانا چاہیے"۔ حسین مدریسی اسنوں کہندے نيں "ظاہر اے کہ ایسا شخص کدی موجود نئيں سی تے ایہ ناں صرف قلمی ناں اے "۔[۴ ] دوسرے علماء، جداں کہ محمد علی امیر معززی، سلیم بن قیس دی تاریخییت نوں رد کرنے وچ ودھ محتاط رہے نيں، لیکن اس گل اُتے متفق نيں کہ انہاں دی طرف موجودہ شیعہ احادیث دا انتساب غلط اے۔[۵]
خود ابن الندیم تے بعد دے سوانح نگاراں بشمول الطوسی نے الید دے مصنف علی ابن احمد العقیق (متوفی ۹۱۱) اُتے انحصار کيتا۔ [۳] سنی شافعی عالم ابن ابی الحدید نے سلیم دے وجود اُتے سوال اٹھاندے ہوئے دعویٰ کيتا کہ "اس نے سنیا اے " بعض بارہويں شیعہ علماء دا دعویٰ اے کہ سلیم "خالص تخیل دی ایجاد" سی تے "اس دی مبینہ کتاب کچھ وی نئيں سی مگر ایہ کہ اک جعل ساز دا کم"[۳]
اثناعشری علماء احمد بن عبیدہ (متوفی ۹۴۱) تے ابو عبد اللہ الغضنفری (متوفی ۱۰۲۰) نے سلیم دی کتاب دے وجود دے انکار نوں تن عوامل اُتے مبنی کیتا: کتاب دا اک حصہ اس گل دی نشاندہی کردا اے کہ روایت توں منعقد بارہ دی بجائے تیرہ امام سن ۔; اک ہور طبقہ کہندا اے کہ محمد بن ابوبکر نے اپنے والد ابو بکر دی مذمت کيتی حالانکہ محمد بن ابوبکر تن سال دے بچے سن ۔ تے ایہ کتاب مبینہ طور اُتے صرف ابان ابن ابی عیاش نوں منتقل کيتی گئی سی باوجود اس دے کہ مؤخر الذکر دی عمر صرف چودہ سال سی[۳] پر، ممتاز اثناعشری عالم الحلی نے سلیم دے عدم وجود دے بارے وچ نظریات نوں مسترد کر دتا، حالانکہ جبلی نے الہلی دا دعویٰ کيتا اے کہ "اس طرح دے شبہات نوں دور کرنے دے لئی دلائل بہت ناقابل یقین سن "۔[۳] بہر حال، بعد دے شیعہ سوانح نگاراں نے الہلی دے دلائل نوں لفظ بہ لفظ پیش کیتا، تے سلیم دی کتاب نوں شیعہ علماء دے نزدیک شیعہ فکر دے قدیم ترین ماخذاں وچ تے بعد وچ آنے والی چار سنی روایتاں، یعنی صحیح البخاری، صحیح مسلم، مسند ابن حنبل تے موطاع امام مالک توں برتر شمار کيتا اے۔[۳]
تے انہاں نوں پہلا شیعہ مورخ کہیا گیا اے۔ آخری الہی رسول دی بعثت توں دو سال پہلے، اک بچہ کائنات وچ داخل ہويا۔ ایہ بچہ ہلال ابن عامر دے خاندان توں سی جسنوں اسماعیل ابن ابراہیم دی اولاد سمجھیا جاندا سی۔ چنانچہ سلیم دا نسب عظیم الٰہی نبی اسماعیل نال ملدا اے۔ انہاں دے والد دا ناں قیس سی۔ بھانويں ماں دے ناں تے خصوصیات تے اس دے باپ دی تفصیل معلوم نئيں اے، ایہ ظاہر اے کہ انہاں دونے نے اپنے روشن خیال بچےآں دی پرورش وچ قابل کوشش کيتی اے۔ اس دے والدین نے اسنوں ’’ سلیم ‘‘ کہیا تے اس دا لقب ’’ ابوصادق ‘‘ رکھا۔ جی ہاں، "سالم بن قیس ہلالی امیری کوفی" انہاں عظیم انساناں وچوں اک اے جنہاں دا ناں شیعہ تے اس دی پرخطر تریخ توں جڑا ہويا اے۔ ہن اسيں بیٹھ کر اس دانشمند دا روشن چہرہ دیکھدے نيں۔ "سلیم بن قیس" دی زندگی نوں جاننے وچ ساڈی حقیقی رہنمائی کرنے والا واحد حقیقی تے مستند ذریعہ اوہ مشہور تے قابل اعتماد کتاب اے جو اس نے لکھی اے۔ پر، اس کتاب دا بنیادی مواد رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم دی وفات دے بعد دے خطرناک واقعات دے بارے وچ اے۔ لیکن اس دے ذریعے اس دی زندگی توں کاغذات حاصل کيتے جا سکدے نيں۔ ایہ جڑدا اے۔ سلیم نے اپنا بچپن تے جوانی اپنے آبائی شہر کوفہ وچ گزاری۔ اودوں کوفہ خالص ذہن دے غلاماں دی جم تھاں تے اصل سی جو اسلام دی محبت دے لئی ہمیشہ محبت دی تتلیاں دی طرح رسول خدا صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم) دی دنیا وچ جلدی موم بتیاں توں گھرا ہويا سی۔ ابو صادق کوفی دی پیدائش نوں بارہ سال توں ودھ نئيں ہوئے سن کہ عالم اسلام نے اسلام دے عظیم پیغمبر حضرت محمد امین (ص) اُتے سوگ منایا۔ اس المناک واقعے دے چند گھنٹےآں دے بعد، مدینہ شہر نے افسوسناک واقعات دا مشاہدہ کيتا۔ سقیفہ دی سیاسی، عسکری تے ثقافتی بغاوت نے علی تے علویاں نوں پیغمبر اسلام دی حقیقی زندگی تے روایت نوں جاری رکھنے توں روکیا تے مدینہ وچ اس دن دا معاشرہ غدیر خم دی کہانی نوں نظر انداز کردے ہوئے پلٹ گیا۔ علی توں دور تے علی توں دور رہیا۔ بھانويں "سلیم" اس نازک دور وچ مدینہ وچ موجود نئيں سی، اس نے اس بغاوت دی خبراں تے معلومات نوں رادمردان جداں علی، سلمان فارسی، ابوذر تے مقداد توں سنیا تے ریکارڈ کيتا۔ حوالےدی لوڑ؟
عاشق مدینہ
[سودھو]سلیم پیغمبر اسلام (ص) دی وفات دے صرف دو سال بعد مدینہ وچ داخل ہويا تے لوکاں نے علی تے اہل بیت دے نال برا سلوک کيتا تے اسنوں تشدد دا نشانہ بنایا۔ اوہ دور جدوں خلافت دے غاصباں نے لوکاں نوں مولائے متقین دی طرف رجوع کرنے توں روکنے دے لئی دھمکانے، دھمکیاں دینے تے رشوت دینے دے وکھ وکھ طریقے استعمال کيتے۔ اک ایداں دے وقت وچ جدوں "علی " دا ناں لینا اک ناقابل معافی جرم سمجھیا جاندا سی۔ ایداں دے خوفناک تے دم گھٹنے والے دور وچ ، چودہ سالہ کوفی نوجوان مدینہ آیا تے مدینہ دی تمام خاص مصیبتاں تے پریشانیاں نوں قبول کردے ہوئے بنی ہاشم دی گلیاں وچ اسنوں علی دی صحبت، رہنمائی تے امامت دی روشنی ملی۔ جسنوں حکمراناں تے ظالماں نال نفرت سی ۱۴ سالہ کوفی دی جرات تے بہادری تے مدینہ دے سیاسی ادارےآں دے نال اس دا رویہ اس دی ماورائی روح تے فولادی ارادے نوں ظاہر کردا اے ۔حوالےدی لوڑ؟
علی تے علویاں دے نال
[سودھو]مدینہ وچ داخل ہوݨ دے بعد، سلیم عظیم شیعہ امام، امام علی علیہ السلام دی موجودگی وچ ثقافتی تے مذہبی سرگرمیاں وچ مصروف رہیا۔ اوہ اپنے مالک توں اِنّا پیار کردا سی کہ اوہ جلد ہی اس امام دے خاص تے قابل اعتماد ساتھیاں وچوں اک بن گیا۔ سلیم نے اپنی کتاب وچ علی توں پنجاہ روایتاں نقل کيتی نيں۔اس عرصے دے دوران وچ انہاں نے وڈے علماء تے صحابہ مثلا سلمان، ابوذر، مقداد تے عبداللہ ابن عباس دے نال فکری تے ثقافتی تعلقات قائم کيتے تے انہاں دیاں بہت ساریاں احادیث سنیاں پر، پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے عظیم ساتھی سلمان فارسی، مدینہ وچ سلیم دی موجودگی دے بالکل آغاز وچ ، مدین (بغداد دے قریب) دے گورنر منتخب ہوئے۔ لیکن سلیم نے انہاں دے قیمتی وجود توں فائدہ چُکیا تے مختصر وقت دے دوران وچ جدوں اوہ مدینہ وچ سی، اس نے سلمان توں رسول اللہ (ص) دی وفات دے بعد دے دور دے واقعات دے بارے وچ پُچھیا۔ اس نے سلمان توں سنی روایتاں جنہاں دی تعداد ستاراں اے نقل کيتی نيں۔ ایہ روایات اکثر شیعہ تریخ دے بارے وچ نيں۔ ابوذر غفاری رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم دے زمانے دی ہور نمایاں شخصیتاں وچوں اک سن جنہاں دے نال سلیم کامیاب ہويا۔ سلیم نے شیعاں دے تاریخی واقعات نوں بیان کرنے تے بیان کرنے وچ انہاں دا بہت استعمال کيتا تے انہاں توں بارہ احادیث درج کیتیاں۔ تِیہہ سال دی عمر وچ سلیم ابوذر غفاری دے نال۔ اوہ حج کرنے مکہ گیا۔ اوتھے ابوذر غفاری نے لوکاں نوں اک حدیث سنائی۔ سلیم، جس نے خود اس واقعہ دا مشاہدہ کیتا، نے اسنوں اس طرح بیان کیا: رسول اکرم نے فرمایا: میرے اہل بیت دی مثال آپ لوکاں دے لئی نوح دی کشتی دی طرح اے۔ "جو وی اس اُتے سوار ہوئے گا اوہ بچ جائے گا تے جو اس توں تجاوز کرے گا اوہ ڈُب جائے گا۔" سلیم ابن قیس کوفی نے نہ صرف تریخ دے پہلے مظلوم نال محبت دی بلکہ ہمیشہ اس امام نال محبت کرنے والےآں نال محبت کيتی۔ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دی وفات دے بعد، ابوذر غفاری نوں علی دی حمایت دی وجہ توں تیسرے خلیفہ عثمان نے خشک تے پانی توں خالی زمین اُتے جلاوطن کيتا۔ اوہ ربذہ دی طرف ودھیا جدوں کہ علی دی آنسو بھری اکھاں نے اسنوں وداع کيتا۔ سال ۳۴ ہجری وچ ، جدوں ابوذر ربذہ وچ اپنی آخری سانساں لے رہے سن تے عثمان توں اسلام دے مقصد دے لئی دن رات دی کوششاں دا صلہ وصول کر رہے سن، "سلیم" آرام توں نئيں بیٹھیا۔ اوہ انہاں دی طرف گیا۔ تے جا کے انہاں توں روایتاں سنی نيں۔حوالےدی لوڑ؟
جہاد دا آدمی
[سودھو]ابوذر دی وفات دے بعد، سن ۳۵ ہجری وچ ، سلیم بصرہ گیا تے علی دے پرچم تلے جنگ جمل وچ حصہ لیا۔ اس جنگ وچ ، جس دی منصوبہ بندی طلحہ تے زبیر نے امام علی دے خلاف دی سی علی دے ۱۲۰۰۰ ساتھی تے ۱۲۰٬۰۰۰ دشمن سپاہی موجود سن ۔ سلیم بن قیس نے اپنا پہلا جنگی تجربہ حاصل کيتا تے اس دی تفصیل جنگ جمل وچ درج کيتی۔ اپنی رپورٹ دے آخر وچ ، اوہ اس جنگ دے بارے وچ دسدا اے: جنگ طلحہ نے شروع کيتی سی تے اس دی موت تے زبیر دی شکست دا باعث بنی۔ اس لڑائی دے تقریباً اک سال بعد صفین دی جنگ چھڑ گئی۔ سلیم نے وی اس جنگ وچ حصہ لیا تے اپنے امام علی دی مدد دے لئی دوڑ پئے۔ اس نے اس جنگ دے بارے وچ مضامین دا حوالہ وی دتا اے۔ سلیم دی کتاب دے اک حصے وچ اسنوں بیان کيتا گیا اے: سلیم بن قیس توں پُچھیا گیا: کیہ تسيں نے صفین دی جنگ وچ حصہ لیا؟ اس نے جواب دتا: جی ہاں۔ انہاں نے پُچھیا: کیہ تسيں لیلہ الحریر دی جنگ وچ شریک سن ؟ کہیا :ہاں فیر انہاں نے پُچھیا: تب آپ دی عمر کِنّی سی "چالیس سال دا" سلیم نے کہیا۔ اس دے بعد اس نے اس جنگ دی یاداں سنائیاں۔ کچھ مورخین نے انہاں سوالات تے جوابات دی مدد توں سلیم دی تریخ پیدائش حاصل کيتی اے۔ سال ۳۸ ہجری وچ صفین دے بعد، سلیم امام علی دے نال کوفہ واپس آیا تے فورا مدین چلا گیا۔ ۳۹ ہجری وچ اوہ نہروان دے علاقے وچ خارجیاں نال لڑنے گیا تے اس جنگ وچ حصہ لیا۔ انہاں تمام اہم مناظر وچ ، سلیم اپنے آقا علی دا مددگار سی تے اس دا دفاع کرنا اپنا فرض سمجھدا سی۔ علی دے نال انہاں دی صحبت اس عظیم امام دی شہادت تک جاری رہی۔حوالےدی لوڑ؟
آنسوواں دی داستان
[سودھو]سلیم نے شہادت امام علی علیہ السلام دے پہلے دے حالات تے اپنے بچےآں دے لئی انہاں دی وصیت دے بارے وچ اہم مضامین لکھے نيں۔ اس دا مواد اس طرح شروع ہُندا اے: میں امیر المومنین علی دی اپنے بیٹے امام حسن نوں وصیت کردے وقت انہاں دے پاس موجود سی۔ حسین تے محمد تے اہل بیت دے تمام بچے تے بزرگ تے انہاں دے کافی شیعہ وی موجود سن ۔ حضرت نے اپنی کتاب تے تلوار امام حسن نوں دتی تے کہیا: میرے بیٹے، پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے مینوں توانوں جانشین بنانے دا حکم دتا تے میری کتاب تے تلوار تواڈے سپرد کرنے دا کہیا … تے نبی نے مینوں ایہ حکم وی دتا کہ ایہ ذخائر تسيں اپنے بھائی حسین نوں اپنی وفات دے وقت دے دینا۔ فیر انہاں نے اپنے بیٹے حسین توں کہیا: پیغمبر نے آپ نوں حکم دتا کہ اسنوں اپنے بیٹے علی نوں دے دو تے فیر علی ابن الحسین توں کہیا کہ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے آپ نوں حکم دتا کہ اسنوں اپنے بیٹے محمد نوں دے دیندے ہوئے نبی اکرم دا تے میرا سلام وی اسنوں پہچانا۔ علی توں اس فکر مند انسان دی محبت تے عقیدت تے ائمہ دی فضیلت تے فضیلت وچ بے شمار حکایتاں دے بیان تے ریکارڈنگ نے وڈے وڈے فقہا تے علماء دین نوں سلیم دی خوبی تے اس دی تعریف کرنے اُتے مجبور کيتا۔ شیخ مفید سلیم دے تعارف دے بعد "الاختصاص" وچ لکھدے نيں: اوہ علی دے پنج منتخب تے پیشمرگاں وچوں اک اے۔ نہ صرف شیعہ بزرگ بلکہ سنیاں نے وی سلیم دا ذکر کيتا اے تے اس دی تعریف کيتی اے۔ ابن ندیم نے کتاب "الفہرست" وچ شیعہ راوی وچوں اک دی رائے نوں قبول کردے ہوئے اس دا حوالہ دتا: سلیم مذہبی امور دے نال اک متقی انسان سی تے اس وچ روشن خیالی سی جس نے اس دا مقام بلند کيتا۔ حوالےدی لوڑ؟
علم تے جہاد دے شعبےآں وچ ایہ نمایاں شخصیت، مولا علی دی شہادت دے بعد، ولایت و اہل بیت دی پیروی نئيں چھڈی تے امام حسن مجتبیٰ دے ساتھیاں وچوں سی سلیم کہندے نيں: امام علی دی شہادت دے بعد وچ مدینہ وچ امام حسن تے امام حسین توں ملا۔ ميں نے انہاں نوں اک حدیث سنائی جو ميں نے انہاں دے والد توں سنی سی انہاں نے کہیا: آپ ٹھیک کہندے نيں، جدوں ساڈے والد نے آپ نوں ایہ حدیث سنائی، اسيں موجود سن تے گواہ سن ۔ ابن شہر آشوب نے کتاب "المناقب" وچ ائمہ (ص) نوں متعارف کرایا اے، جدوں کہ امام حسن دے ساتھیاں نوں گندے ہوئے، اوہ کہندے نيں: امام حسن دے ساتھی راشد، ہجر، جداں لوک نيں۔۔۔ تے اوہ صحت مند نيں۔ سلیم ابن قیس نے امام حسن دی خدمت کيتی تے اس دی حمایت تے دفاع کردے ہوئے اودوں دے تاریخی واقعات نوں ریکارڈ کيتا۔ اپنی کتاب وچ اس نے اس امام توں تن روایتاں نقل کيتی نيں۔ امام حسن دی مظلومانہ شہادت دے بعد، سلیم اپنے وعدے اُتے قائم رہیا تے شہداء امام حسین دے حاکم دی موجودگی وچ آیا۔ معاویہ دے مال و لوبھ تے ظلم و بھَو نوں نظر انداز کرنا تے اس دی توہین تے توہین نوں نظر انداز کرنا کوئی ایسی چیز نئيں سی جو عنصر دے ناپاک تے کمزور لوک کر سکدے سن ۔ معاویہ دی آمرانہ حکومت دے دوران وچ امام حسن تے امام حسین علیہ السلام دی طرف رجحان، خاص جرئت تے استقامت دی عکاس اے۔ سلیم نے تمام مسائل تے خطرات دے باوجود عزت دا قدم چُکیا تے انہاں دو عظیم ائمہ دے ساتھیاں وچ شامل سی۔ امام حسین دے نال سلیم دا جذباتی تعلق اس طرح سی کہ کوفہ توں انہاں دے سفر دی خبر سن کر اوہ مدینہ آیا تے انہاں دے نال سفر کيتا۔ سن ۵۸ ہجری وچ جدوں امام حسین بیت اللہ دی زیارت دے لئی مکہ پہنچے تاں سلیم کوفی انہاں دے پاس پہنچیا تے منیٰ وچ اس امام دی اک بہت اہم میٹنگ وچ شرکت کيتی۔ امام حسین نے اس تاریخی جلسے وچ معاویہ تے انہاں دی بد اعمالیاں دے بارے وچ بہت ساریاں چیزاں دا ذکر کرکے شیعاں دے دلاں وچ انہاں دی بغاوت تے انقلاب دی پہلی چنگاریاں نوں بھڑکادتا۔ سلیم ابن قیس نے اس ملاقات وچ بیان کيتے گئے مسائل دی تفصیل اپنی کتاب وچ لکھی۔ مذکورہ واقعہ دے علاوہ اس نے اس عظیم امام توں اک ہور روایت بیان کيتی اے۔ اس تریخ توں لے کے ۶۱ ہجری وچ امام حسین دی شہادت دے بعد تک سلیم دی کوئی خبر درج نئيں ہوئی۔ بعض علماء دا خیال اے کہ ابن زیاد نےجیل وچ شیعاں دے اک گروپ دے نال اسنوں قید کر رکھیا سی۔حوالےدی لوڑ؟
اک ایماندار مورخ
[سودھو]امام حسین دی شہادت دے بعد سلیم انہاں دے بیٹے امام سجاد دے پاس آیا تے انہاں دے ساتھیاں وچ شامل ہوگیا۔ سلیم نے امام توں احادیث نقل کيتی اے۔ اوہ اپنی دسويں حدیث وچ کہندا اے: میں علی ابن الحسین نال ملیا تے انہاں نوں اوہ کچھ دسیا جو ميں نے انہاں دے والد تے چچا (علیہما السلام) توں سنیا سی۔ سلیم نوں امام باقر علیہ السلام نال مݪݨ دا شرف وی حاصل ہويا اے۔ ابان ابن ابی عیاش کہندے نيں: حج دے دوران ميں نے امام باقر نال ملاقات کيتی تے پوری دس حدیثاں پڑھیاں جو سلیم نے لکھی سی، اس وچوں اک لفظ وی ضائع نئيں ہويا، ۔۔۔۔ امام نے فرمایا: سلیم نے صحیح لکھیا اے۔ فیر انہاں نے فرمایا: میرے دادا ابا عبداللہ الحسین دی شہادت دے بعد، جدوں ميں اپنے والد دے نال بیٹھیا ہويا سی، سلیم نے مینوں اوہی حدیث سنائی تے میرے والد نے جو کچھ کہیا اس دی سچائی دی تصدیق کيتی۔ ايسے خبر تے رپورٹ دے مطابق شیخ طوسی تے ہور شیعہ راویاں نے امام علی، امام حسن، امام حسین، امام سجاد تے امام باقر علیہ السلام دے اصحاب وچ سلیم ابن قیس دا ناں ذکر کيتا اے۔ کتاب "ریحانہ الادب" وچ اساں اس طرح پڑھیا: تے ایہ چار ستون دی طرح سن … سلیم دی تعریف وچ بہت ساریاں خبراں نيں۔ علامہ امینی ایہ وی کہندے نيں: سلیم انہاں لوکاں وچوں نيں جنہاں اُتے شیعہ تے سنی اعتبار کردے نيں تے انہاں دی کتاب دے مندرجات توں استناد کردے ہوئے احادیث نقل کيتیاں جاندیاں نيں۔[۸]
علمائے رجال دی رائے
[سودھو]نجاشی: اوہ امام علی ابن ابی طالب دے اصحاب تے مشہور کتاب دے مصنف نيں۔[۹]
شیخ طوسی: اوہ امام علی ابن ابی طالب توں امام باقر تک دے ائمہ دے اصحاب وچوں سن ۔[۱۰]
عبداللہ مامقانی: اوہ امام علی ابن ابی طالب دے اصحاب تے فریقین دے نزدیک مشہور علماء وچوں سن ۔[۱۱]
علی بن احمد العقیقی: اوہ حضرت امیرالمومنین دے خاص اصحاب وچوں سن ۔[۱۲]
علامہ حلی: اوہ اپنے پیشے وچ اک مجتہد سن ۔
میرزا محمد باقر خوانساری: اوہ اہل بیت دے دوستدار تے انہاں توں عشق رکھنے والے انسان سن ۔ امام علی ابن ابی طالب دے صحابی سن تے ائمہ دے نزدیک نہایت ہی مقبول شصخیت تے شان و منزلت رکھدے سن تے گویا ارکان اربعہ دی طرح سن ۔ اوہ اپنے دین تے مذہب وچ محکم تے پایدار سن ۔[۱۳]
علامہ امینی: اوہ تابعین وچوں اک بزرگ شخصیت تے شیعہ تے سنی دونے انہاں دی کتاب توں استناد کردے نيں۔ تے حکانی ورگے بزرگاں دے مودر اعتماد سن ۔[۱۴]
اسلام دی پہلی کتاب
[سودھو]سال ۷۵ ھ وچ عراق تے کوفہ اُتے حجاج دا راج شروع ہويا تے خدا دے رسول (ص) دے حقیقی ساتھیاں اُتے مظالم اپنے عروج اُتے پہنچ گئے۔ سلیم ابن قیس، جنہاں نے ہن تک اپنی مدبرانہ حکمت عملی توں اپنی انہاں قیمتی تحریراں نوں محفوظ رکھیا ہويا سی۔ حجاج نوں ايسے لئی غضب ناک ہويا تے اس نے سلیم نوں گرفتار کرکے قتل کرنے دا حکم دتا۔ سلیم کوفہ توں بھج گیا۔ اوہ ایران چلا گیا تے "نوبندجان فارس" (نور آباد ممسانی) دے علاقے وچ آباد ہويا۔
وفات
[سودھو]۷۶ ہجری دے آغاز وچ ، جدوں سلیم نوبندجان وچ "ابان" نامی اپنے اک سجݨ دے گھر ٹھہرا ہويا سی، اوہ بیمار پيا تے اپنے خالق حقیقی دے پاس پہنچ گیا۔ نوبندجان دے اس شیعہ تے سلیم دے قریبی سجݨ "ابان ابن ابی عیاش" نے سلیم دی کتاب دے تعارف وچ جو کہیا اے کہ اس توں سلیم دی زندگی دے آخری ایام دی صورت حال نوں واضح ہُندی اے۔ انہاں نے کہیا کہ جدوں حجاج عراق وچ داخل ہويا تاں اس نے سلیم نوں قتل کرنے دی کوشش کيتی۔ سلیم بھج کر ایران لے علاقہ نوبندجان وچ میرے پاس آیا تے ساڈے گھر وچ رہندا سی۔ اودوں میری عمر چودہ سال سی تے میں قرآن پڑھ سکدا سی۔ ميں نے اس توں پُچھیا تے اس نے مینوں اہل بدر دے بارے وچ وی آگاہ کيتا۔ ميں نے اس توں بہت ساریاں احادیث سنی نيں، لیکن ميں نے انہاں نوں چھپائے رکھا۔ جدوں اس دی موت نیڑے آئی تاں اس نے مینوں بلايا تے میرے توں رازداری دا کہیا: اے ابان، … میں اس کتاب نوں اس شرط اُتے تیرے حوالے کر رہیا ہاں کہ تسيں اس دے بارے وچ کِسے دے نال گل نئيں کرو گے، تے میری موت دے بعد، اس دی احادیث کسی نوں بیان نئيں کرو گے۔مگر اوہ لوک جنہاں اُتے اس طرح بھروسا نہ کرو جداں کہ تسيں خود اُتے کردے ہوئے۔ تے جے تسيں نوں کچھ ہو جائے تاں اسنوں اک معتبر، مذہبی تے قابل احترام شیعہ علی ابن ابی طالب دے سپرد کر دينا۔ ميں نے انہاں شرطاں نوں قبول کيتا۔ اس نے مینوں کتاب دتی تے اس دی تمام احادیث مینوں سنائیاں۔ اس دے جسم توں روح نکل جانے دے بعد ودھ وقت نئيں گزریا سی۔ ابان، اس دے بارے وچ کچھ چیزاں دا ذکر کرنے دے بعد، کہندے نيں: ايسے سال (۷۶ قمری سال) وچ زیارت اُتے گیا تے امام سجاد دی خدمت وچ حاضر ہويا۔ دو عظیم القدر صحابی رسول صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم ابو الطفیل تے عمر بن ابی سلمه وی موجود سن ۔ ميں نے امام سجاد نوں تن دن تے راتاں تک کتاب پڑھ کر سنائی ایتھے تک کہ آپ نے فرمایا: ’’ سلیم نے ٹھیک لکھیا اے۔ "ایہ ساڈی تمام احادیث نيں جنہاں دے بارے وچ ميں جاݨدا آں۔ چونکہ عمر بن ابی سلمہ ۸۳ ھ وچ فوت ہوئے تے سلیم دی موت بلاشبہ اس تریخ توں پہلے ہوئی۔ بوہت سارے علماء نے سلیم دی صحیح وفات دی تریخ ۷۶ ہجری ہی سمجھیا اے۔
مآخذ
[سودھو]- محمد تقی بابایی آریافخلعی دی کتاب در جستجوی سلیم بن قیس ہلالی
- مقدمہ کتاب اسرار آل محمد علیهم السلام، ترجمہ اسماعیل انصاری زنجانی خوئینی، نشر الهادی، قم، سال ۱۴۱۶ھ، چاپ اول
حوالے
[سودھو]- ↑ https://id.loc.gov/authorities/names/nr94033738.html — اخذ شدہ بتاریخ: ۲۵ فروری ۲۰۲۱ — مصنف: کانگرس لائیبریری
- ↑ http://uli.nli.org.il/F/?func=find-b&local_base=NLX10&find_code=UID&request=987007571814705171 — اخذ شدہ بتاریخ: ۲۵ فروری ۲۰۲۱
- ↑ این کے سی آر اے یو تی آئی ڈی: https://aleph.nkp.cz/F/?func=find-c&local_base=aut&ccl_term=ica=jo2015874177 — اخذ شدہ بتاریخ: ۱ مارچ ۲۰۲۲
- ↑ ۴.۰ ۴.۱ این کے سی آر اے یو تی آئی ڈی: https://aleph.nkp.cz/F/?func=find-c&local_base=aut&ccl_term=ica=jo2015874177 — اخذ شدہ بتاریخ: ۷ نومبر ۲۰۲۲
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ آبان بن ابی عیاش
- ↑ مدرسی (Tradition and Survival)، صفحہ 83
- ↑ الغدیر فی الکتاب و السنۃ و الادب (کتاب) جلد 1 صفحہ 66
- ↑ رجال نجاشی، ص8۔
- ↑ رجال طوسی، ص66، 94، 101، 114، 136۔
- ↑ تنقیح المقال، ج 2، ص53۔
- ↑ خلاصۃ الاقوال، 162۔
- ↑ روضات الجنات، ج 4، ص66۔
- ↑ الغدیر، ج 1، ص66۔
باہرلے جوڑ
[سودھو]- سیمای سلیم بن قیس Archived 2013-11-24 at the وے بیک مشین
سانچے
[سودھو]
|
|
|
- 620 دے جم
- مضامین جنہاں وچ اردو بولی دا متن شامل اے
- 705 دیاں موتاں
- صفحات مع خاصیت P101
- صفحات مع خاصیت P800
- صفحات تستخدم قالب:صندوق معلومات شخص مع وسائط غير معروفة
- ۶۹۰ دی دہائی دیاں موتاں
- ۶۹۰ دیاں موتاں
- 690 دی دہائی دیاں موتاں
- 690 دیاں موتاں
- اصحاب علی
- تابعین
- رجال حدیث شیعہ
- ستويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
- ستويں صدی دے اسلامی مسلم علما
- سنی اسلام دے نقاد
- شیعیت دے محبوب تابعین
- عراقی شیعہ
- محدثین
- Short description is different from Wikidata