Грэка-каталіцкая царква Харватыі і Сэрбіі
Частка ад | Каталіцкая царква, усходняе хрысьціянства |
---|---|
Веравызнаньне | Каталіцкая царква |
Краіна | Харватыя |
Каталіцкі абрад | бізантыйскі абрад |
Грэка-каталіцкая царква Харватыі і Сэрбіі (па-лацінску: Ecclesia Graeco-Catholica Croatiae et Serbiae; па-сэрбскахарвацку: Grkokatolička crkva u Hrvatskoj i Srbiji, Гркокатоличка црква у Хрватској и Србији) — Усходняя каталіцкая юрысдыкцыя suі іurіs, якая знаходзіцца ў поўнай эўхарыстычнай еднасьці з Лацінскім Касьцёлам, а таксама з 22 іншымі ўсходнімі каталіцкімі Касьцёламі, утвараючы разам Каталіцкі Касьцёл.
Іншая назва праз усходні абрад: Бізантыйская каталіцкая царква Харватыі і Сэрбіі (лац. Byzantinum Ecclesia Catholico Croatiae et Serbiae). Царква складаецца з Крыжэвіцкай грэка-каталіцкай япархіі[1] (якая ахоплівае Харватыю, Славенію, Боснію і Герцагавіну) і грэка-каталіцкай япархіі Сьвятога Мікалая ў Рускім Крэстуры[2] (якая ахоплівае Сэрбію). Крыжавіцкую дыяцэзію, да свайго сыходу на пенсію ў сакавіку 2019 г., узначальваў біскуп Нікола Кекіч, з таго часу кіруе апостальскі адміністратар Мілан Сціпіч.[3] Дыяцэзію ў Рускім Крэстуры ўзначальвае біскуп Юра Джуджар з моманту прызначэння ў 2003 г. (да 2018 г. Апостальскім Экзархам)[4].
Нягледзячы на тое, што абедзьве дыяцэзыі кананічна зьвязаны, Касьцёл не мае ні адзінай структуры, ні ўласнай касьцёльнай правінцыі, паколькі Крыжэвіцкая япархія зьяўляецца суфраганай Заграбскай лацінскай архіяпархіі, а Япархія ў Рускім Крэстуры непасрэдна падпарадкоўваецца Сьвятому Пасаду.
Першыя грэка-каталіцкія парафіі на тэрыторыі Харватыі пачалі ўзьнікаць у канцы XVІ ст. — пачатку XVІI ст. Яны складаліся зь сербаў, якія ўцяклі ад турэцкага іга на тэрыторыю імпэрыі Габсбургаў і перайшлі ў каталіцтва, захаваўшы бізантыйскі абрад. Зь цягам часу этнічны склад грэка-каталіцкіх суполак стаў больш стракатым: сербы, харваты й русіны, якія перасяляліся з Карпат на Балканы.
Гісторыя
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]У 1611 годзе вікарый для грэка-католікаў Харватыі быў прызначаны падначаленым лацінскаму біскупу Заграба, рэзыдэнцыя якога знаходзілася ў манастыры Марха, недалёка ад Іваніч-Града (на паўднёвы ўсход ад Заграба). У 1777 годзе папа Піюс VI заснаваў Крыжэвіцкую грэка-каталіцкую япархію. У сувязі з напружанымі адносінамі паміж харвацкімі грэка-католікамі й лацінскім духавенствам спачатку біскуп Крыжэвіцкі стаў суфраганам прымаса Вугоршчыны, толькі ў 1853 годзе ён быў падпарадкаваны арцыбіскупу Заграбскаму.
Пасьля заканчэньня Першай сусьветнай вайны й узьнікненьня Югаславіі юрысдыкцыя Крыжэвіцкай дыяцэзыі была распаўсюджана на тэрыторыю ўсёй краіны. Пасьля ліквідацыі Апостальскага экзархата для грэка-католікаў Паўночнай Македоніі ў 1924 годзе македонскія абшчыны бізантыйскага абраду таксама ўвайшлі ў Крыжавецкую япархію. З гэтага моманту й да канца ХХ стагодзьдзя дыяцэзія аб’ядноўвала грэка-католікаў пяці розных этнічных груп — харваты й сербы; Русіны, якія перасяліліся ў 18 стагодзьдзі з Прыкарпацьця (пераважна са Славаччыны); украінцы, якія эмігравалі з Галіцыі; Македонцы й невялікая колькасьць румын у Сэрбскім Банаце.
Да 2001 г. грэка-каталіцкая япархія Крыжэвіц мела поўную юрысдыкцыю над усімі ўсходнімі католікамі бізантыйскага абраду на ўсёй тэрыторыі былой Югаславіі, уключаючы ўсе дзяржавы-спадкаемцы: Харватыю, Славенію, Босьнію й Герцагавіну, Сэрбію, Чарнагорыю й Паўночную Македонію. У той час яна ў асноўным зьбірала сваіх прыхільнікаў сярод харватаў у цэнтральнай і ўсходняй Харватыі, сярод панонскіх русінаў (украінцаў) ва ўсходняй Харватыі, паўночнай Босьніі й паўночнай Сэрбіі й сярод македонцаў у Паўночнай Македоніі.
Пасьля ўтварэньня незалежных дзяржаў-пераемнікаў былой Югаславіі пачаўся працэс адміністрацыйнай рэарганізацыі. У 2001 годзе для грэка-каталікоў Паўночнай Македоніі быў створаны асобны грэка-каталіцкі Апостальскі экзархат Македоніі. Яна была цалкам адзьдзелена ад Крыжэвіцкай япархіі й абвешчана непасрэдна падпарадкаванай толькі Сьвятому Прастолу[5].
У 2003 г. быў створаны новы экзархат для грэка-католікаў — Апостальскі экзархат Сэрбіі й Чарнагорыі.[6] Яго першы экзарх Джура Джуджар быў прызначаны ў 2003 годзе з рэзыдэнцыяй у Рускім Крэстуры. Гэты экзархат захаваўся разам з Крыжавіцкай епархіяй.
Пасьля гэтых зьмен юрысдыкцыя Крыжэвіцкай япархіі была абмежавана Харватыяй, Славеніяй і Босьніяй і Герцагавінай.
У 2013 г. усе католікі бізантыйскага абраду ў Чарнагорыі былі даручаны мясцовым лацінскім біскупам, таму юрысдыкцыя Апостальскага экзархата Сэрбіі й Чарнагорыі была зьведзена толькі да Сэрбіі[7]. У сьнежні 2018 г. Апостальскі экзархат Сэрбіі быў уключаны ў склад грэка-каталіцкай япархіі Рускім Крэстуры[2].
Літургія й колькасьць вернікаў
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]Літургія — славянская форма бізантыйскага абраду, з выкарыстаньнем царкоўнаславянскай мовы й кірыліцы.
Дыяцэзія Крыжавіц паведаміла пра 21 509 вернікаў у 2010 г. (у Харватыі, Славеніі й Босьніі й Герцагавіне). У той час Апостальскі экзархат Сэрбіі й Чарнагорыі паведаміў пра 22 369 вернікаў[8].
Галерея
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]-
Катэдральны сабор Апостальскага экзархата Сэрбіі й Чарнагорыі ў Рускім Крэстуры, Сэрбія
-
Грэка-каталіцкі храм сьв. Кірыла й Мяфодзія ў славенскай Метліцы
-
Грэка-каталіцкі храм у Каніжы каля Славонскага Броду
-
Храм Сьвятых Кірыла й Мятода ў Заграбе
-
Грэка-каталіцкі храм Хрыста Валадара ў Баня-Луцы, Босьнія і Герцагавіна
.
Крыніцы
[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]- ^ Catholic Hierarchy: Greek Catholic Eparchy of Križevci Праверана 6 січня 2021 г. Архіўная копія ад 21 квітня 2021 г.
- ^ а б Catholic Hierarchy: Greek Catholic Eparchy of Ruski Krstur Праверана 6 січня 2021 г. Архіўная копія ад 12 жовтня 2020 г.
- ^ Križevačka eparhija: Biskup Праверана 6 січня 2021 г. Архіўная копія ад 30 листопада 2020 г.
- ^ Catholic Hierarchy: Bishop Đura Džudžar Праверана 6 січня 2021 г. Архіўная копія ад 12 листопада 2020 г.
- ^ Acta Apostolicae Sedis, 93 (2001), p. 339.
- ^ Catholic Hierarchy: Greek Catholic Apostolic Exarchate of Serbia and Montenegro Праверана 6 січня 2021 г. Архіўная копія ад 8 січня 2021 г.
- ^ Acta Apostolicae Sedis, 105 (2013), p. 187.
- ^ The Eastern Catholic Churches 2010 Праверана 6 січня 2021 г. Архіўная копія ад 23 вересня 2015 г.