Бялысток
Бялысток яки Белосток (пол. Białystok, белар. Беласток, литв. Balstogė, рус. Белосток) — Польша шәһәре, Подлясье воеводалыгының административ үзәге.
Халык саны — 294 001 кеше (2011).[17]
География
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Шәһәр Супрасль елгасында, Төньяк Подлясье түбәнлегендә, Варшаудан 188 километр төньяк-көнчыгышрак урнакан.
Тарих
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Беренче тапкыр 1437 елда телгә алына.
1749 елда шәһәр статусы бирелә.
Речь Посполитаяның өченче бүлүе буенча (1795 ел) Пруссия составына кертелә. Тилзит солыхы буенча (1807 ел) Наполеон тарафыннан Россия империясе составына тапшырыла.
1842 елга кадәр Россия империясенең Белосток өлкәсе үзәге, 1842 елдан — Гродно губернасыеың өяз шәһәре.
Беренче бөтендөнья сугышы барышында 1915 елның 13 августында шәһәр алманнар тарафыннан басып алына. 1918 елның мартында Белорус Халык Республикасы өлеше булып игълан ителә. 1919 елның 19 февралендә Польша тарафыннан басып алына. 1920 елның 28 июлендә Кызыл Армия Бялыстокны ала, шәһәрдә Польшаның коммунистик хөкүмәте оештырыла. Бер ай үткәч поляклар тарафыннан кайтарыла.
1919–1939 елларда — Польшаның Бялысток воеводалыгының үзәге.
1939 елның сентябрьдә алманнар тарафыннан басып алына, ләкин Молотов-Риббентроп килешүе буенча шунда ук ССРБ составына тапшырыла. 1944 елга кадәр БССРның Беласток өлкәсе үзәге булып торган. 1941 елның 27 июнендә алманнар шәһәрне кабаттан басып алалар, шуның белән бергә шәһәр тирәсендә Бялысток-Минск сугышы барышында 10-нче совет армиясе чолганышка эләккән.
Нацист оккупациясе вакытында — Бялысток окургы үзәге.
1944 елның июльдә шәһәр Кызыл Армия тарафыннан азат ителә, ә шул ук елның сентябрьдә Бялысток янәшәсендә булган районнары белән Польшага тапшырыла.
Халык
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]1857 | 1897[18] | 1921[19] | 1931[20] | 1950 | 1960 | 1970 | 1978 | 1988 | 2002 | 2011[17] |
13 787 | 66 032 | 76 792 | 91 335 | 68 503 | 120 921 | 168 500 | 211 600 | 264 309 | 291 660 | 294 001 |
Милли состав
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
|
1921 елдагы милли состав::[22]
|
|
Икътисад
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Азык-төлек, агач эшкәртү, керамик сәнәгатьләре, машиналар төзү.
Мәгариф
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Шәһәрдә 15 югары уку йорты урнаша; 1997 елда Бялысток дәүләт университеты ачылган.
Галерея
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]-
Тимер юл вокзалы
-
Браницкийлар сарае
-
Иоанн Павел II һәйкәле
-
Бялысток дәүләт университеты, хокук факультеты
-
Бялысток университеты китапханәсе
-
Православ соборы
Шәһәрдә туганнар
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- Максим Литвинов (чын исем — Меер-Генох Моисеевич Валлах) — инкыйлабчы, ССРБ дәүләт эшлеклесе.
Искәрмәләр
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- ↑ 1,0 1,1 1,2 https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Bialystok;3877124.html
- ↑ https://sjp.pwn.pl/so/bialostoczanin;4415030.html
- ↑ https://sjp.pwn.pl/so/bialostoczanka;4415031.html
- ↑ archINFORM — 1994.
- ↑ https://bdl.stat.gov.pl/api/v1/data/localities/by-unit/062013761011-0922410?var-id=1639616&format=jsonapi
- ↑ https://bdl.stat.gov.pl/api/v1/data/localities/by-unit/062013761011-0922410?var-id=1639617&format=jsonapi
- ↑ https://bdl.stat.gov.pl/api/v1/data/localities/by-unit/062013761011-0922410?var-id=1639618&format=jsonapi
- ↑ 8,00 8,01 8,02 8,03 8,04 8,05 8,06 8,07 8,08 8,09 8,10 8,11 8,12 8,13 8,14 8,15 8,16 8,17 8,18 8,19 8,20 http://www.bialystok.pl/pl/dla_mieszkancow/wschodzacy_bialystok/wspolpraca-zagraniczna.html
- ↑ https://docplayer.nl/50331312-Gemeente-eindhoven-oplegvelraadsvoorstel-herijking-beleid-stedenbanden-en-mondiale-bewustwording-mvb-aa.html
- ↑ 10,0 10,1 https://www.bialystok.pl/pl/dla_mieszkancow/promocja_miasta/wspolpraca-zagraniczna.html
- ↑ http://klgd.ru/city/twins
- ↑ 12,0 12,1 12,2 12,3 12,4 https://bialystok.wyborcza.pl/bialystok/7,35241,28180939,wojna-na-ukrainie-bialystok-zrywa-wspolprace-z-miastami-partnerskimi.html
- ↑ http://www.kaunas.lt/apie-kauna/miesto-partneriai/
- ↑ https://www.jelgava.lv/lv/pilseta/pilseta/sadraudzibas-pilsetas/
- ↑ https://www.bialystok.pl/resource/file/download-file/id.28050
- ↑ Ф. Ш. Белосток // Энциклопедический словарь / мөхәррир И. Е. Андреевский, К. К. Арсеньев, Ф. Ф. Петрушевский — СПб: Брокгауз — Ефрон, 1891.
- ↑ 17,0 17,1 Ludność w gminach. Stan w dniu 31 marca 2011 r. - wyniki spisu ludności i mieszkań 2011 r.
- ↑ http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=354
- ↑ http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/51/Woj.bia%C5%82ostockie_miejscowo%C5%9Bci_1921.pdf
- ↑ http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/01/Woj.bia%C5%82ostockie-Polska_spis_powszechny_1931.pdf
- ↑ [1]
- ↑ [2]
- ↑ [3]