Tudela
Tudela é un municipio e cidade situada no sur de Navarra, cabeceira da comarca coñecida como La Ribera, así como do partido xudicial e do meiriñado homónimos. É a segunda cidade de Navarra tras Pamplona, con 35.358 habitantes segundo o Padrón Municipal de habitantes de 2012.
Tutera (eu) Tudela (es) | ||||
Localización | ||||
---|---|---|---|---|
| ||||
Estado | España | |||
Comunidade foral | Navarra | |||
Capital de | ||||
Capital | Tudela (en) | |||
Contén a división administrativa | ||||
Poboación | ||||
Poboación | 37.791 (2023) | |||
Xeografía | ||||
Parte de | ||||
Superficie | 215,7 km² | |||
Bañado por | Río Ebro | |||
Altitude | 264 m | |||
Comparte fronteira con | Ablitas (pt) Valtierra Castejón Arguedas (pt) Parque Natural das Bárdenas Reais Cabanillas (pt) Corella Fitero (pt) Cascante Cintruénigo Murchante (pt) Tarazona Fontellas (pt) | |||
Santo padrón | Santa Ana | |||
Organización política | ||||
• Alcalde | Alejandro Toquero Gil (en) | |||
Identificador descritivo | ||||
Código postal | 31500 | |||
Fuso horario | ||||
Código INE | 31232 | |||
Outro | ||||
Irmandado con | ||||
Páxina web | tudela.com | |||
Está situada a beiras do caudaloso e estacional río Ebro e na desembocadura do río Queiles que atravesa a cidade.
Dista 94,3 km de Pamplona, a capital da Comunidade Foral de Navarra. A 86 km de Zaragoza, a 99,5 km de Logroño e a 90,1 km de Soria. E está situada a 264 metros de altitude.
Toponimia
editarAlgúns autores[quen?] dan por feito que o significado vén da palabra latina Tutela ("gardar"), xa que se atopa no último outeiro, ata Zaragoza, que esta xunto ao Ebro, e é un bo lugar para crear fortificacións. De feito, hainas desde a época da Idade de Bronce.
Os nomes cos que está rexistrada na documentación histórica dos anos 1119-1121, son Thudela, Totela, Tudela, Tudella, Tutela, Tutele, Tutella e Tutellam[1].
En éuscaro chámase Tutera. Hai outras tres Tudelas en España: Tudela de Duero, Tudela de Segre e a localidade de Tudela Veguín en Oviedo.
Xeografía
editarTudela está situada a beiras do río Ebro e na desembocadura do seu afluente o Queiles, que atravesa a cidade. Está situada a 264 metros de altitude. O concello de Tudela limita ao norte con Arguedas e Castejón; ó leste con Ejea de los Caballeros; ó sur con Cabanillas, Fontellas e Murchante; e ó oeste con Corella e Cintruénigo. Ademais de ser limítrofe cos citados concellos, Tudela limita coa zona deshabitada do "deserto" arxiloso das Bardenas.
Na ribeira do Ebro, á que pertence Tudela, afloran materiais de natureza continental cuxa idade atopar comprendida entre o Oligoceno e o Mioceno. A zona da Ribeira ocupa a metade sur da provincia. Situada na depresión do Ebro, ofrece extensas áreas chairas, principalmente terrazas do período cuaternario, cruzadas por pequenas lombas e serras; destas últimas, as principais son: Serra de Peralta, Montes de Cierzo e a Loma Negra.
Clima
editarCon clara influencia mediterránea, terras esteparias e clima seco. As únicas choivas que chegan á zona proveñen dos escasos temporais mediterráneos asociadas a vento do sueste (augas arriba do Ebro) e ás achegas de tormentas de verán. Os valores do coeficiente de variación interanual da precipitación son moi elevados. Temperatura media anual entre 13 e 14 °C, precipitacións duns 400 mm.; horas de sol despexado 2.500, con máis de 120 días despexados ao ano, debido á influencia do vento racheado do noroeste, o cerzo.
Barrios
editar- Azucarera
- Centro
- Barrio de la Música
- Elola
- Gardachales
- Griseras
- Instituto
- Lourdes, tamén denominado El Barrio ou Casas Baratas
- Queiles, ou La Albea
- Velilla
- Virgen de la Cabeza
Demografía
editar1897 | 1900 | 1920 | 1930 | 1950 | 1960 | 1970 | 1975 |
---|---|---|---|---|---|---|---|
8.373 | 8.996 | 10.511 | 10.882 | 13.518 | 16.000 | 21.121 | 23.373 |
1981 | 1991 | 1996 | 1998 | 2000 | 2002 | 2004 | 2006 | 2008 |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|
24.953 | 26.461 | 26.857 | 27.188 | 27.819 | 30.355 | 31.659 | 32.802 | 33.910 |
Lugares de interese
editarMonumentos relixiosos
editar- Catedral de Santa María de Tudela dos séculos XII - XIII, pero con engadidos ata case a época actual. Actualmente está remodelada e a reinauguración foi o 16 de xullo de 2006.
- Igrexa da Magdalena, do s.XII, románica.
- Igrexa de San Nicolás (portada do s. XII).
- Igrexa de San Xurxo (s. XVII) (barroco).
- Palacio Decanal (alberga o museo decanal).
- Igrexa e convento dos Capuchinos.
- Igrexa e convento das Capuchinas.
- Igrexa e convento das Dominicas.
- Igrexa da Compañía de María.
- Igrexa de Santa María (Pza. Nueva) (s. XVI, remodelación nefasta na segunda metade do s.XX).
Monumentos civís
editar- Ponte de pedra sobre o Ebro, con 17 arcos.
- Pazo do Marqués de San Adrián, sede da Universidade Nacional de Educación a Distancia.
- Pazo do Marqués de Huarte, sede do arquivo e biblioteca municipais.
- Gran cantidade de casas grandes, con escudos nas súas fachadas, balcóns labrados con esculturas como a casa do Almirante e dos Luna).
- Ruínas do antigo castelo de Sancho VII el Fuerte no alto do Cerro de Santa Bárbara.
Construcións militares
editarMuseos e edificios culturais
editar- Museo Diocesano, situado no palacio decanal.
- Museo de Arte Moderna Muñoz Sola.
- Arquivos eclesiásticos de Tudela, con documentación eclesiástica desde o século XI ata a actualidade.
- Centro Cultural Castel Ruiz, sede da Escola de Música, de Jotas e auditorio.
- Centro Cultural Miguel Sánchez Montés, sede da Comparsa Perrinche e dos alabarderos de San Juan.
- Teatro Gaztambide
- Cine Moncayo, onde se celebran os festivais de Ópera Prima e sesións de cine infantil.
Cidades irmandadas
editarNotas
editar- ↑ Jimeno Jurío, José María (2004). Diccionario histórico de los municipios de Navarra. Pamplona: Pamiela. ISBN 84-7681-396-1.
Véxase tamén
editarLigazóns externas
editarCommons ten máis contidos multimedia sobre: Tudela |