Lingua xudeoespañola
O xudeoespañol[3] (letra hebrea: גודיאו-איספאנייול), coñecido popularmente como ladino[4] (לאדינו) ou sefardí[5] (ג'ודיזמו) foi a lingua falada polas comunidades xudías da Península Ibérica ata 1492. Hoxe en día fálase polo pobo sefardí principalmente en Israel, Grecia e Turquía.[6][7][8] Derivada do castelán medieval, o xudeoespañol tamén ten características de varios idiomas peninsulares. Sendo unha lingua do pobo xudeu, contén influencia do hebreo, e tamén doutras linguas vernáculas como turca, grega ou árabe, dependendo do ambiente.
Lingua xudeoespañola Djudeo-Espanyol גֿודֿיאו-איספאנייול | ||
---|---|---|
Outros nomes: | Ladino, sefardí | |
Falado en: | Israel, Turquía, Estados Unidos, Francia, Grecia, Brasil, Reino Unido, Marrocos, Bulgaria, Italia, Canadá, México, Arxentina, Uruguai, Serbia, Bosnia e Hercegovina[1], Macedonia do Norte, Tunisia, Bélxica, Suráfrica e España entre outros. | |
Rexións: | Conca do Mediterráneo (nativo) | |
Total de falantes: | 100 000 (2005) en Israel 10 000 en Turquía e 12 000 noutras zonas (2007) | |
Familia: | Indoeuropea Románica Itálico Romance Románica occidental Galoibérica Ibero-románica Ibero-occidental Castelán medieval Lingua xudeoespañola | |
Status oficial | ||
Lingua oficial de: | Como lingua minoritaria: | |
Códigos de lingua | ||
ISO 639-1: | --
| |
ISO 639-2: | lad | |
ISO 639-3: | lad
| |
Mapa | ||
Status | ||
Nome
editarO nome ladino (de "latino") vén do costume rabínico de traducir as escrituras hebraicas orixinais ás linguas romances (é dicir, de orixe latina), principalmente ao castelán. Con todo, os sefardís xeralmente referíanse a ela como espanyol ou djudezmo. No caso do haquetía de Marrocos, existe unha forte influencia do árabe.
Exemplo
editarXudeoespañol | Castelán | Galego |
El djudeo-espanyol o ladino es la lingua avlada por los sefardim, djudios ekspulsados de la Espanya enel anyo 1492. Es una lingua derivada del espanyol i avlada por 150.000 personas en komunitas en Israel, la Turkiya, antika Yugoslavia, la Gresia, el Marroko, i Puerto Riko, entre otros. | El judeoespañol o ladino es la lengua hablada por los sefardíes, judíos expulsados de España en el año 1492. Es una lengua derivada del español y hablada por 150.000 personas en comunidades en Israel, Turquía, la Antigua Yugoslavia, Grecia, Marruecos, y Puerto Rico, entre otros. | O xudeoespañol ou ladino é a lingua falada polos sefardís, xudeus expulsados de España no ano 1492. É unha lingua derivada do español e falada por 150.000 persoas en comunidades en Israel, Turquía, a antiga Iugoslavia, Grecia, Marrocos e Porto Rico, entre outros. |
Notas
editar- ↑ "Bosnian Jews mourn Moris Albahari, one of Sarajevo’s last Ladino speakers". 22 de novembro de 2022.
- ↑ Moseley, Christopher e Nicolas, Alexandre. "Atlas of the world's languages in danger". unesdoc.unesco.org. Consultado o 11 de xullo de 2022.
- ↑ Definición de xudeoespañol, -la no Dicionario de Galego de Ir Indo e a Xunta de Galicia.
- ↑ Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para ladino.
- ↑ Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para sefardí.
- ↑ "Ladino" (en porutugés). Consultado o 1 de xaneiro de 2015.
- ↑ Terra, ed. (23 de febreiro de 2013). "Ladino, idioma trazido pelos judeus ibéricos, está em extinção" (en portugués). Consultado o 1 de xaneiro de 2015.
- ↑ Nelson Menda (22 de outubro de 2011). eSefarad, ed. "O Ladino" (en potugués). Consultado o 1 de xaneiro de 2015.
Véxase tamén
editarExiste unha versión da Wikipedia en Lingua xudeoespañola |
Outros artigos
editarLigazóns externas
editar- Aki Yerushalayim: Revista cultural publicada en Israel
- Programas en xudeoespañol de Radio Exterior de España Contén arquivos de son.
Este artigo sobre lingüística é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.
Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír. |