Camilo Díaz Baliño
Biografía | |
---|---|
Nacemento | 14 de xullo de 1889 Ferrol, España |
Morte | 14 de agosto de 1936 Saa, España |
Datos persoais | |
País de nacionalidade | España |
Actividade | |
Ocupación | político , debuxante , cartelista , escritor , escenógrafo |
Partido político | Partido Galeguista |
Influencias en | |
Lingua | Lingua galega e lingua castelá |
Familia | |
Cónxuxe | Antonia Pardo Méndez (7/5/1887-4/12/1938) |
Fillos | tres: María, Mercedes e Isaac |
Irmáns | Indalecio Díaz Baliño, Ramiro Díaz Baliño e Lolita Díaz Baliño |
Camilo Buenaventura Díaz Baliño, nado en Ferrol o 14 de xullo de 1889[1] e asasinado en Saa (Meixide, Palas de Rei) o 14 de agosto de 1936, foi un escritor, pintor, debuxante, ilustrador de libros, muralista, cartelista, escenógrafo e versátil artista gráfico galego, membro da Real Sociedade Económica de Amigos do País de Santiago, das Irmandades da Fala desde 1918, do Seminario de Estudos Galegos desde 1926 e do Partido Galeguista. Colaborou nas coleccións Lar e Céltiga e noutras obras da literatura galega.
Traxectoria
[editar | editar a fonte]Foi fillo de Germán Díaz Teijeiro, comerciante natural e veciño de Ortigueira, e Camila Baliño López, de Ferrol. Camilo estudou en Ferrol no Colexio Dequidt e alí compartiu aulas con Francisco Franco. En 1905 trasladouse a Madrid pensionado pola deputación da Coruña, pero como non chegou a axuda prometida traballou nun taller de escenografía e regresou á Coruña onde ingresou na Escola de Artes e Oficios. En 1908 volveu a Madrid, contratado polo ministerio de Graza e Xustiza, e estudou escenografía. Participou na Exposición Rexional de 1909, na que obtivo medalla de ouro. En 1916 iniciou a súa relación profesional e persoal co empresario de cines Isaac Fraga (que sería padriño do seu fillo Isaac). Participou na Exposición Rexional de Arte Galega celebrada na Coruña en 1917. En 1920 trasladouse a Santiago de Compostela onde estableceu na rúa das Hortas o taller de escenografía da Empresa de Espectáculos Fraga (1920-1924) coa que se trasladou a Madrid entre 1922 e 1924. Participou na Exposición Rexional Galega de Belas Artes de Santiago de 1923. En 1925 ingresou como delineante interino no concello de Santiago e despois obtivo o posto en propiedade. De xaneiro a maio de 1931 a Coral de Ruada fixo unha rolda de concertos pola Arxentina, o Uruguai e o Brasil na que Díaz Baliño foi o escenógrafo. Participou na Exposición de Arte Galega celebrada no Colexio de San Clemente no verán de 1926.
Foi membro das Irmandades da Fala desde 1918 e do Seminario de Estudos Galegos desde 1926 e militante do Partido Galeguista (1931). Fixo relatos e ocasionalmente poesías que apareceron publicados na prensa galega da época, sobre todo en A Nosa Terra, cun forte estilo patriótico.[2] Deseñou a capa de varios libros, entre eles as obras publicadas na colección Lar. Da súa imprenta tamén saíu o cartel en prol do 'Si' no plebiscito de 28 de xuño de 1936 do Estatuto de Autonomía de Galicia.[3]
Pertenceu á masonería, que foi perseguida polo seu propio irmán Gonzalo, membro da milicia de Los Caballeros de La Coruña e da Brigada de Investigación y Vigilancia.[4]
Detido ao comezo da guerra civil española, estivo na prisión de Santiago de Compostela, nos baixos do Pazo de Raxoi. Estando prisioneiro debuxou nun caderno retratos dos seus vinte e seis compañeiros,[5] o que foi o seu derradeiro traballo. Sen ser sometido a xuízo, foi trasladado ao cárcere de Arzúa, onde estivo só unhas horas; pouco despois tres falanxistas,[6] o Solla, o Xerpe e o Baluxa,[7] asasinárono en Palas de Rei o 14 de agosto de 1936, cando contaba con corenta e sete anos de idade.[8] O seu cadáver apareceu, canda o de Sixto Aguirre, á beira da estrada en Saa, na parroquia de Meixide (Palas de Rei).
Hai obra súa no Museo do Pobo Galego, no Museo das Peregrinacións e de Santiago, no Museo Provincial de Lugo e no Museo Provincial de Pontevedra.
Vida persoal
[editar | editar a fonte]Foi irmán dos tamén artistas Indalecio (1896-1952), Ramiro (1902-1972) e María Dolores Díaz Baliño (1905-1963).[3] En 1909 casou con Antonia Pardo Méndez, coa que tivo tres fillos: María del Milagro Antonia "Marujita" (1911-1917)[9][10], Mercedes "Chita" (1916) e Isaac (1920-2012). Antonia, de familia anarquista, compartía o ideario galeguista de Camilo e afiliouse ás Irmandades da Fala. Tralo fusilamento do seu marido, perdeu a consciencia e finou de cancro dous anos despois que o seu marido, en decembro de 1938[11].
Obra bibliográfica
[editar | editar a fonte]- Conto de guerra, Nós, 1928 (narrativa), ambientado na época da invasión napoleónica.[12]
Outros libros ilustrados por Camilo Díaz Baliño
[editar | editar a fonte]- Oro de la amanecida de Manuel Fuentes Jorge, Compostela, El Eco de Santiago, 1920
- A tentación de Eugenio Carré Alvarellos, A Cruña, Roel, 1921
- Almas mortas de Antón Villar Ponte, Ferrol, Editorial Céltiga, 1922
- Quiso robar una estrella de Manuel Ortiz Novo, 1923
- Lubicán de Armando Cotarelo Valledor, Santiago, El Eco de Santiago, 1924
- La tumba del Apóstol Santiago de Manuel Vidal Rodríguez, Santiago, 1924
- A miña muller de Wenceslao Fernández Flórez, 1924, e tódalas da colección Lar.[a]
- Galicia, voto en cortes de Manuel Silva Ferreiro, Santiago, 1925
- Paisaxes de Manuel Posse Rodríguez, Santiago, El Eco Franciscano, 1925
- O Fidalgo de Xesús San Luís Romero, S.L. 1925
- Da vella roseira de Victoriano Taibo, Cibdá de Compostela, 1925
- Santiago de Compostela, de autor e edición anónimos[b], Santiago, ca. 1925
- El Pórtico de la Gloria de la Catedral de Santiago de Manuel Vidal Rodríguez, El Eco Franciscano, 1926.[c]
- Nubes y sombras de Salvador García-Bodaño, A Coruña, Moret, 1927
- Hojas del corazón de Salvador García-Bodaño, A Coruña, Moret, 1928
- A volta do bergantiñán de Xesús San Luís Romero, A Cruña, Editorial Nós, 1928
- Vagalumes de Xosé Manuel Cabada, Santiago, Imp. do Seminario Conciliar Central, 1931
- Como los pájaros cantan de Luciano García Rodríguez, Santiago, Librerías Porto, 1931
- Estatuto de Galicia, Litografía e Imprenta Roel, Coruña, 1932.[d]
- O poema da Cruña de Xosé Rubinos, Santiago, Editorial Nós, 1933
- Santiago de Compostela. Guía del peregrino y del turista de R. L. López, Santiago, El Eco Franciscano, 5ª ed. e ss., 1933
- Fiestas patronales. Santiago de Compostela. Julio 1947 de Jesús Rey-Alvite, Santiago, Publicaciones Rey Alvite, 1947.[e]
Obra belenística
[editar | editar a fonte]Na década de 1920, Díaz Baliño recibiu a encarga para deseñar un belén para a igrexa parroquial de Santa Marta de Ortigueira, que se rematou en 1924. É un belén de dimensións considerables, delimitado por lonas sostidas por bastidores de madeira, que aparenta un escenario con diversos planos. Os decorados reflicten imaxes do antigo Exipto, pero tamén figuran paisaxes do Ortegal, terra de seu pai e que o propio Camilo visitou en diversas ocasións.[13][14] Posteriormente tamén deseñou os fondos do belén da Grande Obra de Atocha na Coruña.[15][16][17]
Legado
[editar | editar a fonte]O seu fillo, Isaac Díaz Pardo, que tiña quince anos cando mataron o pai, reuniu parte da súa obra no Instituto Galego de Información, fundado en 1977 e pertencente ao Grupo Sargadelos. O fondo foi cedido despois, para a súa clasificación, custodia e difusión, á Biblioteca de Galicia da Cidade da Cultura de Galicia[18] e pode consultarse na biblioteca virtual Galiciana.[5] Está composto por arredor de 200 fotografías, relatos, unha pequena biblioteca e 10 álbums que recollen toda a súa actividade profesional en América, ademais dun centenar de cartas e documentos persoais. Destacan tamén os debuxos realizados na cadea.
Recoñecementos
[editar | editar a fonte]A cidade de Ferrol fíxolle unha homenaxe en 1959, colocando o seu busto en bronce no Cantón de Molíns. Unha praza de Santiago de Compostela, diante da estación de autobuses, e unha rúa de Oleiros, levan o seu nome.
O escritor Manuel Rivas evocou a estadía dos represaliados no cárcere do Pazo de Raxoi no seu libro O lapis do carpinteiro (1998, Xerais), novela da que se faría a película homónima, estreada en 2003, dirixida por Antón Reixa, na que Carlos Blanco Vila interpreta a Gonzalo Rincón, o pintor.
En 2018 dedicóuselle o Día da ilustración a Camilo Díaz Baliño.[19]
Galería de imaxes
[editar | editar a fonte]- Artigo principal: Galería de imaxes de Camilo Díaz Baliño.
-
Camilo Díaz Baliño, retrato en Vida Gallega, 1930.
-
Cartel da Coral de Ruada, 1931.
-
Torre de Hércules, 1933.
-
Cartel a prol do Estatuto de Galicia de 1936.
-
Retrato de Sixto Aguirre cando estivo no cárcere de Santiago.
-
Busto en Ferrol.
Notas
[editar | editar a fonte]- ↑ A Colección Lar está composta por 40 títulos, coa mesma cuberta, mudando a cor.
- ↑ Probablemente a edición correspondese á tenda de obxectos de escritorio El Sol, propiedade de Román López López. O libro é un álbum de fotografías de 29x23 cm, en ocogravado, de 40 páxinas máis unha páxina dobre, con imaxes de Compostela.
- ↑ Editouse en dous volumes, o segundo é un álbum con 29 láminas fotográficas en b/n.
- ↑ A portada foi impresa por Roel, pero as páxinas interiores, tituladas Autonomía Gallega. El Estatuto de Galicia y La Asamblea Regional de Municipios, foron impresas por Tipografía «El Eco de Santiago».
- ↑ A portada contén un debuxo de Camilo Díaz de 1915 (segundo pon baixo a súa sinatura), que foi impreso orixinalmente por Ferrer, aínda que a portada do 47 foi impresa na "Imprenta Paredes", en Santiago. Este mesmo debuxo aparece publicado en El Ideal Gallego do 25 de xullo de 1923 cunha breve explicación (Galiciana).
- Referencias
- ↑ Certificado de nacemento
- ↑ Vilavedra 1995, p. 173.
- ↑ 3,0 3,1 Mogo, Arturo (10/2/2018). "Sargadelos, Isaac Díaz Pardo e seu pai Camilo Díaz Baliño". La Comarca del Eo (5109): 5.
- ↑ Mera Costas, Pilar (2014). Perseguidos en el limbo. La primera represión de la masonería gallega (1936-1939) (en castelán). Historia Actual Online. pp. 93–105. ISSN 1696-2060.
- ↑ 5,0 5,1 Obras de Camilo Díaz Baliño Arquivado 01 de agosto de 2018 en Wayback Machine. en Galiciana.
- ↑ Gómez, Joel (30/1/2018). "Luís Pasín: «As ilustracións de Camilo Díaz Baliño no cárcere evidencian un gran artista»". La Voz de Galicia.
- ↑ Montero, Tamara (30/1/2018). "Camilo Díaz Baliño: o ilustrador da simboloxía de Galicia". La Voz de Galicia.
- ↑ "Camilo Díaz Baliño" Ficha en Nomes e Voces.
- ↑ "Ecos de Sociedad. Bautizo". El Eco de Galicia (en castelán) (A Coruña). 25/4/1911. p. 1.
- ↑ "Esta madrugada subió al cielo...". El Ideal Gallego (en castelán) (A Coruña). 11/4/1917. p. 3.
Esta mañana subió al cielo, a los seis años de edad, la niña Marujita Díaz, hija de nuestro querido compañero, el redactor artístico, Don Camilo Díaz Valiño
- ↑ "Necrolóxica de Antonia Pardo Méndez". Hoja Oficial del Lunes (en castelán) (A Coruña). 5/12/1938. p. 3.
- ↑ Iglesias, Xabier: Conto de guerra en Os libros de Ánxel Casal, 1/4/2016.
- ↑ Rivera, Iria-Friné (18 de decembro de 2018). "Unha estrela ao Norte: o belén de Camilo Díaz Baliño". Revista Terras do Ortegal. Consultado o 20 de decembro de 2020.
- ↑ En Ortigueira un «belén» excepcional obra del ferrolano Camilio Díaz Baliño (1924)
- ↑ El belén de la grande obra de Atocha (1923)
- ↑ Belén da Grande Obra de Atocha
- ↑ Ortigueira e Exipto, unidos pola obra de Camilo Díaz Baliño
- ↑ Alvarellos, Quique (22/1/2017). "O galpón da Tumbona". La Voz de Galicia (en castelán).
- ↑ "Día da Ilustración 2018" Asociación Galega de Profesionais da Ilustración (AGPI).
Véxase tamén
[editar | editar a fonte]Bibliografía
[editar | editar a fonte]- Acuña, Xosé Enrique (2005). Os artistas de Ánxel Casal. Concello de Santiago / Auditorio de Galicia. ISBN 84-88484-47-X.
- ——— (2006). Memorial da liberdade: represión e resistencia en Galiza 1936-1977. Xunta de Galicia. ISBN 978-84-453-4364-7.
- Bangueses Vázquez, Mercedes (2010). Ilustradores galegos de preguerra (1880-1936). IEV. pp. 136–153. ISBN 978-84-89599-44-4.
- Carballo-Calero, M. V. (coord) (2000). "Camilo Díaz Baliño y la coral De Ruada". Arte y ciudad (en castelán). Caixa Galicia. pp. 203–212. ISBN 84-89231-98-2.
- ——— (2005). "Obra gráfica na Galicia moderna. Anos vinte e trinta". A Galicia moderna: 1916-1936. CGAC. pp. 178–197. ISBN 84-453-3980-X.
- ——— (2006-2007). "Entre tradición e invención: obra gráfica en la Galicia moderna" (PDF). Abrente (en castelán) (RAGBA) (38-39): 279–288. ISSN 0212-6117.
- Durán, José Antonio (1990). Camilo Díaz Baliño. Crónica de otro olvido inexplicable (en castelán). Ediciós do Castro. ISBN 84-7492-501-0. Arquivado dende o orixinal o 07 de agosto de 2018. Consultado o 06 de agosto de 2018.
- López Vázquez, J. M. (1990). "El arte contemporáneo". Enciclopedia temática de Galicia (en castelán) V. Nauta. p. 197. ISBN 84-278-1210-8.
- ——— (1993). Tomo XV: Arte Contemporánea. Proxecto Galicia. Hércules de Ediciones. pp. 232–233. ISBN 84-89468-11-7.
- Mato, Alfonso (coord.) (2007). Ánxel Casal, un editor para un país. Consello da Cultura Galega. ISBN 978-84-96530-47-8.
- Pascual Rodríguez, Roberto (2007). "Camilo Díaz Baliño, escenas segadas". Madrygal 10: 165–169. ISSN 1138-9664.
- Pablos, Francisco (1981). Plástica Gallega (en castelán). Caja de Ahorros Municipal de Vigo. pp. 152–153. ISBN 84-7231-603-3.
- R. Ruibal, E. (2003). "A arte escenográfica de Camilo Díaz Baliño". Xogo de máscaras. Espiral Maior. pp. 9–17. ISBN 84-95625-66-0.
- Rivera Vázquez, Iria-Friné (2021). O legado pioneiro de Camilo Díaz Baliño. Unha biografía artística. Dr. Alveiros. ISBN 978-84-122408-7-0. Arquivado dende o orixinal o 06 de novembro de 2021. Consultado o 06 de novembro de 2021.
- Santos Solla, X. M. (coord.) (2005). Galicia en cartel: a imaxe de Galicia na cartelaría turística. USC. ISBN 84-9750-507-7.
- Seoane, Luís (2005). "Díaz Baliño, Camilo". Gran Enciclopedia Galega Silverio Cañada (DVD). El Progreso. ISBN 84-87804-88-8.
- Sobrino, María Luisa (1993). O cartelismo en Galicia, desde as súas orixes ata 1936. Ediciós do Castro. ISBN 84-7492-637-8.
- Vilavedra, Dolores, ed. (1995). Diccionario da Literatura Galega. Autores I. Vigo: Editorial Galaxia. p. 173. ISBN 84-8288-019-5.
- "Díaz Baliño, Camilo Boaventura". Diccionario enciclopédico galego universal 21. La Voz de Galicia. 2003-2004. p. 106. ISBN 84-7680-429-6.
- "Díaz Baliño, Camilo Boaventura". Dicionario biográfico de Galicia 1. Ir Indo Edicións. 2010-2011. p. 327-328.
- "Díaz Baliño, Camilo Boaventura". Diciopedia do século 21 1. Do Cumio, Galaxia e do Castro. 2006. p. 699.
- "Díaz Baliño, Camilo Boaventura". Enciclopedia Galega Universal 7. Ir Indo. 1999-2002. p. 288. ISBN 84-7680-288-9.
Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Camilo Díaz Baliño |
A Galifontes posúe textos orixinais acerca de: Camilo Díaz Baliño |
Outros artigos
[editar | editar a fonte]- Día da Ilustración
- Mario Granell (discípulo)
Ligazóns externas
[editar | editar a fonte]- Ficha en galegos.info
- Día da Ilustración 2018 AGPI.
- Compilación de bibliografía sobre Camilo Díaz Baliño en pintoresgallegos.com
- Programa especial no aniversario da súa morte no programa Á Tarde, Radio Galega, 14 de agosto de 2020.
- Nados en 1889
- Asasinados polo bando nacional en Galicia
- Irmandades da Fala
- Escritores de Galicia en lingua galega
- Pintores de Galicia do século XX
- Nados en Ferrol
- Finados en 1936
- Escritores de Galicia coa obra no dominio público
- Pintores de Galicia coa obra no dominio público
- Debuxantes de Galicia
- Fusilados
- Ilustradores de Galicia
- Día da Ilustración
- Políticos do Partido Galeguista