Belizariusz
magister militum | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
marzec 565 |
Przebieg służby | |
Siły zbrojne | |
Główne wojny i bitwy |
Belizariusz, łac. Flavius Belisarius, gr. Βελισάριος (ur. ok. 505[1], zm. w marcu 565[2]) – wódz armii bizantyńskiej, który prowadził zwycięskie kampanie wojenne w czasach panowania Justyniana I Wielkiego.
Życiorys
Belizariusz urodził się w miejscowości Germane, dziś noszącej nazwę Saparewa Banja, która jest położona w zachodniej Bułgarii. Pochodził od zromanizowanych Gotów, Traków[3] lub Słowian[4][5][6]. Jego ojciec był najprawdopodobniej właścicielem ziemskim. Karierę wojskową rozpoczynał jako oficer gwardii cesarskiej[7].
Podczas wojny Bizancjum z Persją, jako magister militum per Orientem został wodzem naczelnym armii na Wschodzie. Po pierwszych niepowodzeniach, w 530 roku zwyciężył Persów w bitwie pod Darą[8], ale w 532 roku[8] przegrał wielką bitwę pod Sura nad Eufratem, po czym został pozbawiony dowództwa, oskarżony o tchórzostwo i odwołany do stolicy[9]. W Konstantynopolu uczestniczył w krwawym stłumieniu powstania Nika w 532 roku. Na polecenie cesarza Justyniana w roku 533 Belizariusz przeprawił się do Afryki, zajął Kartaginę i w bitwach pod Ad Decimum i pod Trikamarum pokonał wandalskiego króla Gelimera[8]. Po podboju państwa Wandalów w Afryce Północnej odbył triumf w Konstantynopolu[10].
W 535 roku[11] Belizariusz wylądował na Sycylii i wkroczył do Syrakuz. Następnie przeprawił się do Italii, gdzie po zwycięskiej bitwie zdobył Neapol (jedyne miasto, które stawiało opór armii bizantyjskiej). Król Ostrogotów, Witiges, oddał Belizariuszowi Rzym bez walki i wycofał się do Rawenny[12]. Potem jednak oblegał Belizariusza w Rzymie przez ponad rok. Belizariuszowi udało się w końcu odeprzeć oblężenie i ścigając Witigisa zajął Rawennę, biorąc króla Ostrogotów do niewoli[13][14]. Belizariusz wrócił do Bizancjum, oficjalnie po to, by objąć dowództwo na Wschodzie[15], jednak Justynian odmówił mu triumfu. Wskutek intryg dworskich utracił w 542 roku dowództwo armii. Jednakże w roku 544 powierzono mu zadanie ustabilizowania sytuacji w Italii, nad którą kontrolę odzyskali Goci. W latach 544–548 działał w Italii, lecz nie odniósł większych sukcesów z powodu braku wojska (kolejne zajęcie i opuszczenie Rzymu). W roku 548 powrócił do Konstantynopola, gdzie wsławił się jego obroną przed wojskami huńskimi w roku 559[11].
Według zapisanej pod koniec XII wieku legendy Belizariusz pod koniec życia popadł w niełaskę u cesarza i wrócił do Konstantynopola, gdzie został oślepiony i musiał żebrać na ulicach[16]. W rzeczywistości w chwili zagrożenia miasta w roku 563 władca raz jeszcze zwrócił się do niego o pomoc[17], a ostatnie lata życia spędził w dostatku dzięki zebranym bogactwom. Zmarł w Konstantynopolu w 565 roku[18].
Sekretarzem Belizariusza był Prokopiusz z Cezarei[19], który opisał dzieje walk w Afryce i Italii (De bello Wandalorum i De bello Gothico), oraz napisał Historię sekretną.
Rodzina
Żoną Belizariusza była Antonina, faworyta cesarzowej Teodory, posiadająca duży wpływ na męża, co nie przeszkadzało jej w utrzymywaniu intymnych stosunków z jednym z domowników imieniem Teodozjusz[20]. Jedynym dzieckiem z tego małżeństwa była córka, która w 543 roku została zaręczona z wnukiem cesarzowej Teodory[21].
Odniesienia w kulturze
Postać tę wykorzystał w oświeceniowej powieści filozoficznej Belisaire (1767) Jean-François Marmontel. Belizariusz jest głównym bohaterem opery Gaetano Donizettiego Belisario (1835-36) oraz powieści Roberta Gravesa Belizariusz, a także sześciotomowego cyklu powieści Davida Drake'a i Erica Flinta, osadzonych w rzeczywistości alternatywnej. W literaturze polskiej postać Belizariusza (na tle wojen z Gotami o panowanie nad Italią) przedstawiła Hanna Malewska w powieści historycznej Przemija postać świata.
Jego postać po legendarnym oślepieniu przedstawił Jacques-Louis David na obrazie zatytułowanym Żebrzący Belizariusz.
Również żebrzący, ślepy Belizariusz, grafika według Van Dycka, to pierwszy ze sławnych obrazów odtwarzanych przez wytworne towarzystwo w powieści Goethego Powinowactwa z wyboru.
Przypisy
- ↑ Browning 1996 ↓, s. 60.
- ↑ Browning 1996 ↓, s. 222, 242.
- ↑ Martindale, Jones i Morris 1992 ↓, s. 181.
- ↑ Велисарий [online], Хронос – всемирная история в Интернете [dostęp 2019-11-01] (ros.).
- ↑ Стефан Йорданов , От Юстиниановия пълководец Велизарий до фолклорния персонаж Велиазар [online], liternet.bg [dostęp 2019-11-01] (bułg.).
- ↑ С. Дашков , Императоры Византии, Москва 1997 (ros.).
- ↑ Browning 1996 ↓, s. 61.
- ↑ a b c Llewellyn 1993 ↓, s. 49
- ↑ Procopius 1969 ↓, s. 15-16.
- ↑ Manteuffel 1978 ↓, s. 54.
- ↑ a b Belisarius, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2022-10-03] (ang.).
- ↑ Procopius 1969 ↓, s. 21.
- ↑ Procopius 1969 ↓, s. 23.
- ↑ Manteuffel 1978 ↓, s. 55.
- ↑ Procopius 1969 ↓, s. 20.
- ↑ Browning 1996 ↓, s. 230.
- ↑ Historia powszechna t.7, s.55.
- ↑ Martindale, Jones i Morris 1992 ↓, s. 224.
- ↑ P. Ziegler: Introduction to Secret History, s.ix.
- ↑ Procopius 1969 ↓, s. 4.
- ↑ Browning 1996 ↓, s. 158.
Bibliografia
- Belisarius, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2022-10-03] (ang.).
- Geoffrey B. Greatrex: Rome and Persia at War, 502–532. Leeds: Francis Cairns, 1998. ISBN 0-905205-93-6.
- Robert Browning: Justynian i Teodora. Warszawa: Państ. Instytut Wydawniczy, 1996. ISBN 978-83-06-02469-2. (pol.).
- Historia powszechna. Praca zbiorowa. T. VII: Od upadku cesarstwa rzymskiego do ekspansji islamu. Mediaset Group, 2007. ISBN 978-84-9819-814-0.
- Peter Llewellyn: Rome in the Dark Ages. New York: Barnes & Noble Books, 1993. ISBN 0-76070-136-9.
- John R. Martindale, A.H.M. Jones, J. Morris: The Prosopography of the Later Roman Empire. T. IIIa. Cambridge University Press, 1992. ISBN 0-521-20160-8.
- Tadeusz Manteuffel: Historia powszechna: Średniowiecze. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1978.
- Prokopiusz z Cezarei: Historia sekretna. tłum. Andrzej Konarek. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1969.
Linki zewnętrzne
- Michał Kozłowski, Belizariusz i jego legenda [1].
- ISNI: 0000000066784902
- VIAF: 55151776783118011521, 195149294361380522163, 282559413, 654159474064627660955, 1185154381155530292991, 382159474201427661417
- ULAN: 500355323
- LCCN: n82102951
- GND: 118655108
- SUDOC: 086812963
- NLA: 61540854
- NKC: jn20000700145
- BNE: XX4930975
- NTA: 115387684
- BIBSYS: 9043605
- PLWABN: 9810594611205606
- NUKAT: n2006110932
- J9U: 987007313268805171
- ΕΒΕ: 44745
- LIH: LNB:XkK;=Bk