Placebo: Różnice pomiędzy wersjami
[wersja nieprzejrzana] | [wersja przejrzana] |
drobne redakcyjne, linki zewnętrzne |
m Wycofano edycję użytkownika 2A00:F41:280B:7CC3:0:5D:8052:6B01 (dyskusja). Autor przywróconej wersji to Szoltys-bot. Znaczniki: Wycofanie zmian SWViewer [1.6] |
||
(Nie pokazano 16 wersji utworzonych przez 13 użytkowników) | |||
Linia 1: | Linia 1: | ||
{{Inne znaczenia|terminu medycznego|[[Placebo (ujednoznacznienie)|inne znaczenia tego słowa]]}} |
{{Inne znaczenia|terminu medycznego|[[Placebo (ujednoznacznienie)|inne znaczenia tego słowa]]}} |
||
'''Placebo''' ([[łacina|łac.]] |
'''Placebo''' ([[łacina|łac.]] „będę się podobał”) – substancja lub działanie (np. [[Operacja (medycyna)|zabieg chirurgiczny]]) obojętne, niemające wpływu na stan zdrowia [[pacjent]]a, podawane choremu jako [[Leczenie|terapia]]. Chory nie wie, że to, co zastosowano, nie jest prawdziwym leczeniem, zaś wszystko (dla leku głównie: wygląd, zapach, smak, konsystencja), oprócz leczniczych właściwości placebo jest takie samo, jak rzeczywistej terapii. |
||
Często zastosowanie prawdziwego leku mogłoby być szkodliwe dla [[pacjent]]a, ale oszukanie go przez wmówienie, że przyjął lek, może poprawić jego sytuację [[psychika|psychiczną]]. |
Często zastosowanie prawdziwego leku mogłoby być szkodliwe dla [[pacjent]]a, ale oszukanie go przez wmówienie, że przyjął lek, może poprawić jego sytuację [[psychika|psychiczną]]. |
||
Linia 7: | Linia 7: | ||
== Historia == |
== Historia == |
||
Placebo jest prawdopodobnie tak stare, jak sama medycyna{{r|pmid18299629-s89-92}}. Było głównie wykorzystywane, aby poprawić siły pacjenta. Począwszy od drobnych operacji usunięcia [[Migdałek podniebienny|migdałków]], które rzekomo stanowiły źródło zakażenia [[paciorkowce|paciorkowcami]], po wycinanie [[Okrężnica (anatomia)|okrężnicy]] u pacjentów z [[Padaczka|epilepsją]] (co w obu przypadkach przynosiło wyraźną poprawę stanu zdrowia, mimo pozbawienia prawidłowo funkcjonującego organu). W średniowieczu powszechne było stosowanie zasady ''ante patientum latina lingua est'' ( |
Placebo jest prawdopodobnie tak stare, jak sama medycyna{{r|pmid18299629-s89-92}}. Było głównie wykorzystywane, aby poprawić siły pacjenta. Począwszy od drobnych operacji usunięcia [[Migdałek podniebienny|migdałków]], które rzekomo stanowiły źródło zakażenia [[paciorkowce|paciorkowcami]], po wycinanie [[Okrężnica (anatomia)|okrężnicy]] u pacjentów z [[Padaczka|epilepsją]] (co w obu przypadkach przynosiło wyraźną poprawę stanu zdrowia, mimo pozbawienia prawidłowo funkcjonującego organu). W średniowieczu powszechne było stosowanie zasady ''ante patientum latina lingua est'' („w obecności chorego używaj tylko łaciny”) czy też informowanie chorych księży, że zostali „awansowani” do godności biskupich. Podobnie aktualne dyskusje „czy należy informować umierających pacjentów o ich stanie” i „czy należy informować chorego o przypuszczalnym rozpoznaniu bez jego potwierdzenia” w gruncie rzeczy opierają się na wierze w placebo (czy chęci uniknięcia efektu [[nocebo]] – efektów ubocznych wywołanych przyjęciem placebo). |
||
== Efekt placebo == |
== Efekt placebo == |
||
Zdarza się, że pacjent, który przyjął placebo zamiast prawdziwego leczenia naprawdę zdrowieje. Okazuje się także, że sama wizyta lekarza, czy drobna porada udzielona niekoniecznie w gabinecie może znacznie poprawić stan pacjenta |
Zdarza się, że pacjent, który przyjął placebo zamiast prawdziwego leczenia, naprawdę zdrowieje. Okazuje się także, że sama wizyta lekarza, czy drobna porada udzielona niekoniecznie w gabinecie może znacznie poprawić stan pacjenta. |
||
Z drugiej strony chory, wierząc, że przyjął silną dawkę leku, zauważa u siebie poprawę (''przecież tak musi być!''), chociaż ona w rzeczywistości nie nastąpiła. Oto hipotetyczny przykład: |
Z drugiej strony chory, wierząc, że przyjął silną dawkę leku, zauważa u siebie poprawę (''przecież tak musi być!''), chociaż ona w rzeczywistości nie nastąpiła. Oto hipotetyczny przykład: |
||
{|class=wikitable |
{|class=wikitable |
||
|-align="center" |
|- align="center" |
||
| |
| Grupa |
||
| |
| '''Grupa pierwsza – zwykły lek''' |
||
| |
| '''Grupa druga – placebo''' |
||
|-align="center" |
|- align="center" |
||
| |
| Rozpoznanie (prawidłowe) |
||
|colspan="2"|[[grypa]] |
|colspan="2"| [[grypa]] bez powikłań |
||
|-align="center" |
|- align="center" |
||
| |
| Zalecona kuracja |
||
| width="32%"| leczenie objawowe |
|||
| width="32%"| [[antybiotykoterapia]] i leczenie objawowe |
|||
|-align="center" |
|- align="center" |
||
| |
| Komentarz do leczenia |
||
| |
| typowy sposób leczenia grypy bez powikłań |
||
| |
| [[Antybiotyki|antybiotyk]] ma znaczenie jako ochrona przed zakażeniem bakteryjnym, ale nie ma wpływu na przebieg grypy bez powikłań |
||
|-align="center" |
|- align="center" |
||
| |
| Pacjenci deklarujący poprawę po 4 dniach kuracji |
||
| |
| 35% |
||
| |
| 65% |
||
|} |
|} |
||
Linia 39: | Linia 39: | ||
Testowany lek okaże się skuteczny, jeśli w grupie leczonej lekiem testowanym odsetek osób wyleczonych lub z poprawą będzie większy niż w grupie leczonej placebo. Dodatkowo porównuje się częstość występowania działań niepożądanych w obu grupach. Te, które występują częściej w grupie leczonej lekiem testowanym, można przypisać działaniu testowanego leku. Działania niepożądane występują również w grupie leczonej placebo. |
Testowany lek okaże się skuteczny, jeśli w grupie leczonej lekiem testowanym odsetek osób wyleczonych lub z poprawą będzie większy niż w grupie leczonej placebo. Dodatkowo porównuje się częstość występowania działań niepożądanych w obu grupach. Te, które występują częściej w grupie leczonej lekiem testowanym, można przypisać działaniu testowanego leku. Działania niepożądane występują również w grupie leczonej placebo. |
||
Zasadniczo silny efekt placebo widoczny jest w terapii zabiegowej, ważna jest także forma podania leku (zastrzyki wywołują silniejszy efekt aniżeli tabletki czy krople). Firmy farmaceutyczne dostosowują kolor tabletek |
Zasadniczo silny efekt placebo widoczny jest w terapii zabiegowej, ważna jest także forma podania leku (zastrzyki wywołują silniejszy efekt aniżeli tabletki czy krople). Firmy farmaceutyczne dostosowują kolor tabletek kierując się badaniami efektu placebo. Różne nurty [[medycyna niekonwencjonalna|medycyny niekonwencjonalnej]] wykorzystują efekt placebo (np. bardzo rzadkie zioła sprowadzane z daleka). |
||
Badanie porównawcze efektów leczenia z efektami placebo przeprowadzono w 2010 roku dla [[Cochrane Collaboration|Cochrane Library]]. Badanie to objęło 202 eksperymentów klinicznych, nie stwierdzono, aby stosowanie placebo przynosiło istotne korzyści lecznicze{{r|Cochrane}}. |
Badanie porównawcze efektów leczenia z efektami placebo przeprowadzono w 2010 roku dla [[Cochrane Collaboration|Cochrane Library]]. Badanie to objęło 202 eksperymentów klinicznych, nie stwierdzono, aby stosowanie placebo przynosiło istotne korzyści lecznicze{{r|Cochrane}}. |
||
Działanie [[homeopatia|homeopatii]] jest uważane za efekt placebo. Np. brytyjski Komitet do spraw Nauki i Technologii przy parlamencie (''[[Science and Technology Committee]]'') w roku 2010 zalecił z tej przyczyny wycofanie refundacji leczenia homeopatycznego ze środków publicznych{{r|HoC}}. |
Działanie [[homeopatia|homeopatii]] jest uważane za efekt placebo. Np. brytyjski Komitet do spraw Nauki i Technologii przy parlamencie (''[[Science and Technology Committee]]'') w roku 2010 zalecił z tej przyczyny wycofanie refundacji leczenia homeopatycznego ze środków publicznych{{r|HoC}}. |
||
== Zobacz też == |
== Zobacz też == |
||
⚫ | |||
* [[selektywna percepcja]] |
* [[selektywna percepcja]] |
||
* [[nocebo]] |
|||
== Przypisy == |
== Przypisy == |
||
{{Przypisy| |
{{Przypisy| |
||
<ref name="Cochrane">{{cytuj pismo | |
<ref name="Cochrane">{{cytuj pismo |nazwisko = Hróbjartsson |imię = A. |nazwisko2 = Gøtzsche |imię2 = P.C. |tytuł = Placebo interventions for all clinical conditions |czasopismo = Cochrane Database Syst Rev |numer = 1 |strony = CD003974 |rok = 2010 |doi = 10.1002/14651858.CD003974.pub3 |pmid = 20091554}}</ref> |
||
<ref name="HoC">{{cytuj stronę | |
<ref name="HoC">{{cytuj stronę |url = http://www.publications.parliament.uk/pa/cm200910/cmselect/cmsctech/45/4504.htm |tytuł = Science and Technology Committee – Fourth Report. Evidence Check 2: Homeopathy |opublikowany = House of Commons (Wielka Brytania) |data = 2010 |data dostępu = 2014-10-07}}</ref> |
||
<ref name="pmid18299629-s89-92">{{cytuj pismo | |
<ref name="pmid18299629-s89-92">{{cytuj pismo |nazwisko = Kerr |imię = CE |nazwisko2 = Milne |imię2 = I |tytuł = William Cullen and a missing mind-body link in the early history of placebos |url = https://journals.sagepub.com/doi/pdf/10.1258/jrsm.2007.071005|czasopismo = Journal of the Royal Society of Medicine |wolumin = 101 |wydanie = 2 |strony = 89–92 |data = 2008 |doi = 10.1258/jrsm.2007.071005 |pmid = 18299629 |pmc = 2254457}}</ref> |
||
}} |
}} |
||
== Linki zewnętrzne == |
== Linki zewnętrzne == |
||
⚫ | |||
⚫ | |||
* {{Cytuj pismo |autor = S. Moncrieff, J. Wessely, R. Hardy |tytuł = Active placebos versus antidepressants for depression |url = https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/14974002/ |czasopismo = Cochrane Database Syst Rev. |wydanie = 2004;(1):CD003012 |język = en |data = 2004 |doi = 10.1002/14651858.CD003012.pub2}} |
|||
⚫ | |||
* {{Cytuj pismo |autor = Webster R.K., Howick J., Hoffmann T., Macdonald H., Collins G.S., Rees J.L., Napadow V., Madigan C., Price A., Lamb S.E., Bishop F.L., Bokelmann K., Papanikitas A., Roberts N., Evers A.W.M |tytuł = Inadequate description of placebo and sham controls in a systematic review of recent trials |url = https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/31519047 |czasopismo = European Journal of Clinical Investigation |wydawca = John Wiley & Sons |wydanie = 11 |wolumin = 49 |issn = 0014-2972 |język = en |data = 2019 Nov |doi = 10.1111/eci.13169}} |
|||
{{Zastrzeżenia|Medycyna}} |
{{Zastrzeżenia|Medycyna}} |
||
{{Kontrola autorytatywna}} |
|||
[[Kategoria:Psychologia kliniczna]] |
[[Kategoria:Psychologia kliniczna]] |
Aktualna wersja na dzień 17:20, 6 kwi 2024
Placebo (łac. „będę się podobał”) – substancja lub działanie (np. zabieg chirurgiczny) obojętne, niemające wpływu na stan zdrowia pacjenta, podawane choremu jako terapia. Chory nie wie, że to, co zastosowano, nie jest prawdziwym leczeniem, zaś wszystko (dla leku głównie: wygląd, zapach, smak, konsystencja), oprócz leczniczych właściwości placebo jest takie samo, jak rzeczywistej terapii.
Często zastosowanie prawdziwego leku mogłoby być szkodliwe dla pacjenta, ale oszukanie go przez wmówienie, że przyjął lek, może poprawić jego sytuację psychiczną.
Placebo stosuje się również w badaniach nad działaniem leków, zabiegów medycznych i niekonwencjonalnych, używając go w ślepych i podwójnie ślepych próbach.
Historia
[edytuj | edytuj kod]Placebo jest prawdopodobnie tak stare, jak sama medycyna[1]. Było głównie wykorzystywane, aby poprawić siły pacjenta. Począwszy od drobnych operacji usunięcia migdałków, które rzekomo stanowiły źródło zakażenia paciorkowcami, po wycinanie okrężnicy u pacjentów z epilepsją (co w obu przypadkach przynosiło wyraźną poprawę stanu zdrowia, mimo pozbawienia prawidłowo funkcjonującego organu). W średniowieczu powszechne było stosowanie zasady ante patientum latina lingua est („w obecności chorego używaj tylko łaciny”) czy też informowanie chorych księży, że zostali „awansowani” do godności biskupich. Podobnie aktualne dyskusje „czy należy informować umierających pacjentów o ich stanie” i „czy należy informować chorego o przypuszczalnym rozpoznaniu bez jego potwierdzenia” w gruncie rzeczy opierają się na wierze w placebo (czy chęci uniknięcia efektu nocebo – efektów ubocznych wywołanych przyjęciem placebo).
Efekt placebo
[edytuj | edytuj kod]Zdarza się, że pacjent, który przyjął placebo zamiast prawdziwego leczenia, naprawdę zdrowieje. Okazuje się także, że sama wizyta lekarza, czy drobna porada udzielona niekoniecznie w gabinecie może znacznie poprawić stan pacjenta.
Z drugiej strony chory, wierząc, że przyjął silną dawkę leku, zauważa u siebie poprawę (przecież tak musi być!), chociaż ona w rzeczywistości nie nastąpiła. Oto hipotetyczny przykład:
Grupa | Grupa pierwsza – zwykły lek | Grupa druga – placebo |
Rozpoznanie (prawidłowe) | grypa bez powikłań | |
Zalecona kuracja | leczenie objawowe | antybiotykoterapia i leczenie objawowe |
Komentarz do leczenia | typowy sposób leczenia grypy bez powikłań | antybiotyk ma znaczenie jako ochrona przed zakażeniem bakteryjnym, ale nie ma wpływu na przebieg grypy bez powikłań |
Pacjenci deklarujący poprawę po 4 dniach kuracji | 35% | 65% |
Placebo jest wykorzystywane do testowania leków i różnych terapii w badaniach klinicznych. Grupie pacjentów, chorych na tę samą chorobę, mówi się, że zostaną poddani działaniu pewnego leku. Część z nich otrzymuje rzeczywisty lek, a część – identycznie wyglądające placebo. Testowany lek okaże się skuteczny, jeśli w grupie leczonej lekiem testowanym odsetek osób wyleczonych lub z poprawą będzie większy niż w grupie leczonej placebo. Dodatkowo porównuje się częstość występowania działań niepożądanych w obu grupach. Te, które występują częściej w grupie leczonej lekiem testowanym, można przypisać działaniu testowanego leku. Działania niepożądane występują również w grupie leczonej placebo.
Zasadniczo silny efekt placebo widoczny jest w terapii zabiegowej, ważna jest także forma podania leku (zastrzyki wywołują silniejszy efekt aniżeli tabletki czy krople). Firmy farmaceutyczne dostosowują kolor tabletek kierując się badaniami efektu placebo. Różne nurty medycyny niekonwencjonalnej wykorzystują efekt placebo (np. bardzo rzadkie zioła sprowadzane z daleka).
Badanie porównawcze efektów leczenia z efektami placebo przeprowadzono w 2010 roku dla Cochrane Library. Badanie to objęło 202 eksperymentów klinicznych, nie stwierdzono, aby stosowanie placebo przynosiło istotne korzyści lecznicze[2].
Działanie homeopatii jest uważane za efekt placebo. Np. brytyjski Komitet do spraw Nauki i Technologii przy parlamencie (Science and Technology Committee) w roku 2010 zalecił z tej przyczyny wycofanie refundacji leczenia homeopatycznego ze środków publicznych[3].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ CE Kerr, I Milne. William Cullen and a missing mind-body link in the early history of placebos. „Journal of the Royal Society of Medicine”. 101 (2), s. 89–92, 2008. DOI: 10.1258/jrsm.2007.071005. PMID: 18299629. PMCID: PMC2254457.
- ↑ A. Hróbjartsson, P.C. Gøtzsche. Placebo interventions for all clinical conditions. „Cochrane Database Syst Rev”, s. CD003974, 2010. DOI: 10.1002/14651858.CD003974.pub3. PMID: 20091554.
- ↑ Science and Technology Committee – Fourth Report. Evidence Check 2: Homeopathy. House of Commons (Wielka Brytania), 2010. [dostęp 2014-10-07].
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- placebo effect. [w:] The Skeptic’s Dictionary [on-line]. 2014-09-12 (data ostatniej aktualizacji). [dostęp 2014-10-07].
- S. Moncrieff, J. Wessely, R. Hardy. Active placebos versus antidepressants for depression. „Cochrane Database Syst Rev.”, 2004. DOI: 10.1002/14651858.CD003012.pub2. (ang.).
- Webster R.K., Howick J., Hoffmann T., Macdonald H., Collins G.S., Rees J.L., Napadow V., Madigan C., Price A., Lamb S.E., Bishop F.L., Bokelmann K., Papanikitas A., Roberts N., Evers A.W.M. Inadequate description of placebo and sham controls in a systematic review of recent trials. „European Journal of Clinical Investigation”. 49 (11), 2019 Nov. John Wiley & Sons. DOI: 10.1111/eci.13169. ISSN 0014-2972. (ang.).