"<span lang="ur">اسلام</span>[[ گٹھ:مضامین جنہاں وچ اردو بولی دا متن شامل اے ]]" دیاں دہرائیاں وچ وکھراپا
کامران عمر (گل بات | حصے داری) Fixed typo ٹیگ: موبائیل توں لکھائی موبائیل ویب سائیٹ توں تبدیلی |
No edit summary |
||
لیک ۱ – | لیک ۱ – | ||
{{خانہ معلومات مذہب |
|||
| عقيدة = اسلام |
|||
| صورة = Allah-green.svg |
|||
| تعليق = [[اللہ]] دا خطاطی نام، اللہ مسلماناں دا [[توحید|واحد خدا]] اے |
|||
| مؤسس = [[محمد|محمد بن عبد اللہ]] |
|||
| زعيم = موجودہ: کوئی نہیں <br/> '''اول [[خلافت|خلیفہ]]''': [[ابو بکر صدیق]]<br/>'''آخر [[خلافت|خلیفہ]]''': [[عبد المجید ثانی]] <small>(بمطابق اہل سنت)</small> |
|||
| تاريخ ظهور = اوائل [[ساتویں صدی]]۔ |
|||
| مكان ظهور = [[مکہ]]، [[حجاز]]، غرب [[جزیرہ نما عرب]]۔ |
|||
| مميزات = [[شہادت]] و[[نماز]] و[[زکوۃ]] و[[روزہ (اسلام)|صوم]] و[[حج]] |
|||
| تفرعت = |
|||
| تفرع = '''مُتفق علیہا''': [[اہل سنت|سنیت]]، [[شیعیت]]، [[اباضیہ|اباضیت]]<br/>'''غیر مُتفق علیہا''': [[احمدیہ|احمدیت]]، [[دروز]]، [[نصیریہ|نصیریت]]۔ |
|||
| منطقة = [[جنوب مشرقی ایشیا]]، [[وسط ایشیا]]، [[مشرق وسطی|مشرق وسطیٰ]]، [[شمالی افریقا]]، [[بلقان|بلاد البلقان]]، تے باقی عالم وچ مسلمان اقلیت نيں۔ |
|||
| تعداد = 1.8 بلین (2015ء) <ref>[http://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/04/06/why-muslims-are-the-worlds-fastest-growing-religious-group/ آخر اسلام کیوں دنیا دا تیزی توں ترقی پاندا ہويا مذہب اے ] – Pew Research Center</ref> |
|||
| معالم = [[مسجد حرام]]، [[مکہ]]، {{السعودية}}{{-}}[[مسجد نبوی]]، [[مدینہ منورہ]]، {{السعودية}}{{-}}[[مسجد اقصیٰ]]، [[یروشلم]]، {{فلسطين}} |
|||
| تقارب = [[یہودیت]]، [[مسیحیت]]، [[مندائیت]]، [[بہائیت]]، [[سکھ مت]] |
|||
| مجموعة = [[ابراہیمی مذاہب|ابراہیمی مذہب]] |
|||
}} |
|||
{{اسلام1}} |
|||
{{infobox person |
{{infobox person |
||
| image = FirstSurahKoran.jpg| }} |
| image = FirstSurahKoran.jpg| }} |
||
'''اسلام''' [[رب]] نوں [[اک]] منن آلا [[مت]] اے۔ اسلام پیغمبر [[محمد |
'''اسلام''' [[رب]] نوں [[اک]] منن آلا [[مت]] اے۔ اسلام پیغمبر '''[[محمد صلى الله عليه و آلہ وسلم]]''' دے ذریعے لوکاں تک اپڑیا تے [[قرآن]] وچّ ایدے بارے چ مکمل ہدایتاں نیں۔ قرآن عربی زبان وچّ اتریا۔ دنیا دی کل آبادی دا %24 عربی زبان نوں پڑھدے نیں۔ جد کہ اے بس 20 توں 30 کروڑ لوکاں دی ماں بولی اے۔ اسلام نوں منن والے نوں [[مسلمان]] کیݨدے نیں ۔ |
||
== اسلام دے مڈلے رکن == |
|||
اسلام اک {{ٹ}} [[توحیدیت|توحیدی]] {{ن}} مذہب اے جو [[اللہ]] دی طرف توں آخری [[رسول]] و [[پیغمبر|نبی]]، [[محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم|محمد بن عبد اللہ بن عبد المطلب]] {{درود}} دے ذریعے [[انسان]]اں تک پہنچائی گئی آخری الہامی [[کتاب]] ([[قرآن]] مجيد) دی تعلیمات اُتے قائم اے۔ یعنی دنیاوی اعتبار توں وی تے دینی اعتبار توں وی اسلام (اور مسلم نظریے دے مطابق گذشتہ ادیان دی اصلاح) دا آغاز، [[610ء]] تا [[632ء]] تک 23 سال اُتے محیط عرصے وچ محمد {{درود}} اُتے اللہ دی طرف توں اترنے والے [[الہام]] (قرآن) توں ہُندا اے۔ قرآن عربی بولی وچ [[نازل]] ہويا (برائے وجہ : اللسان القرآن)<ref name=mawdudi>Is the Qur'an for Arabs Only? By Abul A'la Mawdudi [http://www.islamonline.net/english/Quran/2005/05/article01.shtml آن لائن موقع]</ref> تے ايسے بولی وچ دنیا دی کل آبادی دا کوئی {{د2}}24%{{دخ2}} حصہ یعنی لگ بھگ 1.6 تا 1.8 [[ارب]] افراد<ref>مسلم آبادی [http://dimension.ucsd.edu/CEIMSA-IN-EXILE/archives/bull-345.html 1.6 ارب] تے [http://www.islamicpopulation.com/ 1.82 ارب دا بیان]</ref> اسنوں پڑھدے نيں ؛ انہاں وچ (مختلف ذرائع دے مطابق) نیڑےا{{دوزبر}} 20 تا 30 کروڑ ہی اوہ نيں جنہاں دی مادری بولی عربی اے جدوں کہ 70 تا 80 [[کروڑ]]، [[عجم|غیر عرب]] یا عجمی<ref>Learning Arabic at Berkeley By Sonia S'hiri [http://ls.berkeley.edu/new/02/arabic.html ايسے کروڑ]</ref> نيں جنہاں دی مادری بولی عربی دے سوا کوئی تے ہُندی اے۔ متعدد شخصی ماخذ توں اپنی موجودہ شکل وچ آنے والی ہور الہامی کتاباں دے برعکس، بوسیلۂ وحی، فرد{{زیر}} واحد (محمد {{درود}}) دے منہ توں ادا ہوکے لکھی جانے والی کتاب تے اس کتاب اُتے عمل پیرا ہونے دی راہنمائی فراہم کرنے والی [[شریعت]]<ref name=mawdudi /> ہی دو ایداں دے وسائل نيں جنہاں نوں اسلام دی معلومات دا منبع قرار دتا جاندا اے۔ |
|||
== لغوی معنی == |
|||
لفظ اسلام لغوی اعتبار توں سلم توں ماخوذ اے، جس دے معنی اطاعت تے امن، دونے دے ہُندے نيں۔ ایسا در حقیقت [[عربی زبان|عربی]] بولی وچ اعراب دے نہایت حساس استعمال کیتی وجہ توں ہُندا اے جس وچ کہ اردو و فارسی دے برعکس اعراب دے معمولی رد و بدل توں معنی وچ نہایت فرق آجاندا اے۔ اصل لفظ جس توں اسلام دا لفظ ماخوذ اے، یعنی سلم، س اُتے زبر تے یا فیر زیر لگیا کر دو انداز وچ پڑھیا جاندا اے۔ |
|||
* سَلم جس دے معنی امن و سلامتی دے آندے نيں۔ |
|||
* سِلم جس دے معنی اطاعت، داخل ہوئے جانے تے بندگی دے آندے نيں۔ |
|||
=== قرآنی حوالہ === |
|||
* اسلام دا ماخذ سَلم اپنے امن و صلح دے معنےآں وچ [[قرآن]] دی [[سورۃ|سورت]] [[الانفال]] دی [[آیت]] 61 وچ انہاں لفظاں وچ آیا اے: {{ع}} وَإِن جَنَحُواْ لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا وَتَوَكَّلْ عَلَى اللّهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ {{ڑ}} (ترجمہ: تے جے جھکاں اوہ صلح (امن) دی طرف تاں تسيں وی جھک جاؤ اس دی طرف تے بھروسا کرو اللہ پر۔ بے شک اوہ سب کچھ سننے والا تے جاننے والا اے )۔<ref>اردو ترجمے دے نال اک موقع بنام [http://www.asanquran.com/Quran.cfm آسان قرآن]</ref> |
|||
* سلم ''(silm)'' دا لفظ اپنے اطاعت دے معنےآں وچ قرآن دی سورت [[البقرہ]] دی آیت 208 وچ انہاں لفظاں وچ آیا اے : {{ع}} يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ ادْخُلُواْ فِي السِّلْمِ كَآفَّةً وَلاَ تَتَّبِعُواْ خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُّبِينٌ {{ڑ}} (ترجمہ: اے ایمان والو! داخل ہوجاؤ اسلام وچ پورے پورے تے نہ چلو شیطان دے نقش{{زیر}} قدم اُتے بیشک اوہ تواڈا کھلا دشمن اے )۔ حوالے دے لئی ویکھو حوالہ برائے امن و صلح۔ |
|||
== اسلام دے مڈھلے رکن == |
|||
* [[کلمہ طیبہ]] |
* [[کلمہ طیبہ]] |
||
* [[نماز]] |
* [[نماز]] |
||
لیک ۹ – | لیک ۴۰ – | ||
* [[زکات]] |
* [[زکات]] |
||
* [[حج]] |
* [[حج]] |
||
== اسلام کيتا اے ؟ == |
|||
ایتھے وضاحت، اسلام کيتا اے ؟ نوں دوبارہ درج کرنے دی ضرورت اس لئی نئيں کہ اس دا جواب مضمون دے ابتدائیہ وچ آچکيا اے۔ جتھے تک رہی گل اس سوال دی کہ اسلام اے کيتا؟ یعنی اوہ کیہ اجزاء نيں کہ جو اسلام دی تشکیل کردے نيں؟ تاں اس وضاحت کيتی وکھ توں ضرورت مختلف خود ساختہ فرقےآں دے باعث پیدا ہونے والی غلط فہمیاں نوں دور کرنے دے لئی اک درکار{{زیر}} لازم حیثیت رکھدی اے۔ ماسوائے چند (جداں [[اھل القرآن]])<ref name=oxford>ahl al-quran at oxford islamic studies online [http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e75?_hi=0&_pos=14 آن لائن صفحہ]</ref> تمام فرقے قرآن تے سیرت النبی (سنت) ہی نوں اسلامی تعلیمات دی بنیاد قرار دینے اُتے نا صرف اجتماع رکھدے نيں بلکہ اپنے اپنے طور اس اُتے قائم ہونے دا دعویٰ وی کردے نيں جداں [[اہل سنت|اھل سنت]]۔<ref>the ahle sunnat wal jamaat [http://www.nooremadinah.net/Documents/Ahle-SunnahWalJamaat/18)TheAhleSunnatWalJamaat/TheAhleSunnatWalJamaatPrint.asp آن لائن صفحہ]</ref> تے [[اہلحدیث|اھل حدیث]]<ref>Ahl-i Hadith [http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e77?_hi=0&_pos=18 آن لائن بیان]</ref> وغیرہ۔ ایہی دعویٰءِ اصلِ اسلام، [[تصوف|اھل تصوف]] توں متعلق کتاباں و دستاویزات وچ وی دیکھیا جاندا اے <ref>see: sachal sarmast at dargahs of india and the world [http://www.aulia-e-hind.com/dargah/Intl/pakistan.htm آن لائن صفحہ]</ref> [[اہل تشیع|اھل تشیع]] فرقے والے سنت اُتے اک خاص تے محتاط نقطۂ نظر بیان کردے نيں تے [[اہل سنت|سنیاں]] دے برعکس انہاں دے نزدیک جو سنت (حدیث)، [[اہل بیت|اھل بیت]] توں منحرف ہُندی ہوئے اوہ مستند نئيں، ہور ایہ کہ اس فرقے وچ قرآن تے سنت دی بجائے قرآن تے اھل بیت دا تصور وی ملدا اے۔<ref>shia encyclopedia at scribd [http://www.scribd.com/doc/7064540/Shia-Encyclopedia آن لائن صفحہ]</ref> |
|||
=== قرآن === |
|||
{{اصل|قرآن|حفاظت قرآن}} |
|||
مذکورہ بالا قطعے وچ متعدد الانواع --- اھلاں --- دے تذکرے دے بعد ایہ گل اپنی جگہ اے کہ اسلام اک کتابی مذہب اے یعنی اس اُتے عمل کرنے والے [[اہل کتاب|اھل کتاب]] اکھوائے جاندے نيں۔ قرآن خود اپنی حیثیت دے بارے وچ بیان کردا اے کہ ایہ انساناں دے لئی اک راہنما ([[النساء]] 174)، اک ہدایت ([[البقرہ]] 2) تے اچھے برے دی تمیز دسنے والی (البقرہ 185) کتاب اے <ref name=asanquran>[http://www.asanquran.com/Main.aspx آسان قرآن]</ref>۔ محمد{{ص}} اُتے وحی ([[610ء]]) دی صورت وچ نازل ہونے توں لےکے [[عثمان ابن عفان|عثمان]]{{رض}} دے زمانے وچ کتاب دی شکل اختیار کرنے ([[653ء]]) توں پہلے وی قرآن اپنے لئی کتاب دا لفظ ہی استعمال کردا اے۔ قرآن دے ناقابل{{زیر}} تحریف و فسخ ہونے تے اس دی ابتدائی زمانے وچ کامل ترین طور اُتے حفاظت کیتے جانے دے تاریخی شواہد موجود نيں ؛ مسلماناں دا ایہ غیر متزلزل ایمان اے کہ قرآن دے اک نقطے وچ نا تاں اج تک تحریف ہوئی اے تے نہ ہوئے سکدی اے۔<ref>preservation of quran [http://www.quran.net/quran/PreservationOfTheQuran.htm آن لائن مضمون]</ref> |
|||
=== سنت === |
|||
{{اصل|سنت}} |
|||
سنت، [[عربی زبان|عربی]] دا لفظ اے تے اس دے بنیادی معنی، روش یا راہ دے نال ہور معنی وی ہُندے نيں لیکن اسلامی دستاویزات وچ اس توں عام طور اُتے مراد حضرت محمد{{ص}} دی اختیار کردہ روش{{زیر}} حیات یا طریقۂ زندگی دی ہی لی جاندی اے۔ [[569ء]] توں [[632ء]] تک جو عرصہ محمد{{ص}} نے اس [[دُنیا|دنیا]] وچ [[انسان]]اں دے سامنے [[قرآن|کتاب]] دا عملی نمونہ پیش کرنے دے لئی گزارہ اوہ سنت کہلاندا اے۔ خاتم الانبیا ہونے دی وجہ توں محمد{{ص}} دی وفات نے آخری کتاب دے بعد، اسلام دی تکمیل کرنے والے دوسرے منبع اُتے وی اختتام دی مہر ثبت کردتی۔ اس وقت توں لےکے اج تک مسلمان اسلام دے انہاں دو بنیادی ماخذ، قرآن تے سنت، نوں سمجھنے تے اس اُتے عمل پیرا ہونے دی کوششاں وچ مصروف نيں۔ |
|||
== اجزائے ایمان == |
|||
{{اصل|اجزائے ایمان}} |
|||
اجزائے ایمان توں مراد انہاں عقائد دی ہُندی اے کہ جنہاں اُتے کامل اعتقاد اسلام وچ [[ایمان (اسلامی تصور)|ایمان]] (اللہ اُتے یقین) دی تکمیل دے لئی ضروری ہُندا اے، عام طور انہاں وچ چھ اجزا دا ذکر زیادہ ہُندا اے <ref>basic articles of faith [http://www.bbc.co.uk/religion/religions/islam/beliefs/beliefs.shtml صفحہ آن لائن]</ref> جنہاں دا تمام مسلمان اقرار کردے نيں۔ |
|||
{| style="float: right; border-top:1px solid #bfb6a3; border-right:1px solid #bfb6a3; border-bottom:1px solid #bfb6a3; border-left:1px solid #bfb6a3;" cellpadding="5" cellspacing="0" |
|||
|- |
|||
|<ul><ol start="1"> |
|||
<li> [[ایمان باللہ]] |
|||
<li> [[ایمان بالملائکہ]] |
|||
</ol></ul> |
|||
|<ul><ol start="3"> |
|||
<li> [[ایمان بالکتب]] |
|||
<li> [[ایمان بالرسالت]] |
|||
|<ul><ol start="5"> |
|||
<li> [[ایمان بالقدر]] |
|||
<li> [[ایمان بالآخرت]] |
|||
</ol></ul> |
|||
|- |
|||
|} |
|||
{{Clear}} |
|||
بالائی جدول وچ بیان کردہ انہاں اجزا دے لئی چھ دا عدد ناقابل{{زیر}} تحریف نئيں اے یعنی اجزائے ایمان وچ اوہ تمام اجزا شامل ہوئے سکدے نيں جو کسی شخص نوں دل تے بولی توں اللہ دا اقرار کرنے وچ معاون ہاں ۔<ref>fundamental articles of faith [http://www.islam101.com/dawah/articlesOfFaith.htm صفحہ آن لائن]</ref> مثال دے طور اُتے مشہور [[کلمہ]]، [[ایمان مفصل]] (عکس 1) وچ انہاں دی تعداد چھ دی بجائے ست ہوئے جاندی اے۔ |
|||
[[فائل:MUFASSIL.PNG|سجے|thumb|400px|عکس 1۔ ایمان دے اجزا (بالائی سرخ لکیر) نوں بیان کرنے والا اک مشہور کلمہ جسنوں [[ایمان مفصل]] کہیا جاندا اے۔]] |
|||
{{Clear}} |
|||
یہ گل وی قابل{{زیر}} ذکر اے کہ کلمۂِ طیّب سمیت چھ بنیادی کلمات دی طرح ایمان مفصل تے [[ایمان مجمل]]<ref>islamic academy نامی موقع اُتے [http://www.islamicacademy.org/html/Children/Children.htm ایمان مفصل و مجمل دا بیان]</ref> وی ایداں دے کلمات نيں کہ جو ایمان دے بنیادی اجزائے ترکیبی نوں آسانی توں یاد رکھنے وچ مدد دے سکن تے ایہ کسی اک عبارت دی صورت وچ قرآن یا [[حدیث]] وچ نئيں ملدے البتہ انہاں دا ذکر قرآن و حدیث وچ موجود اے۔ |
|||
== ارکانِ اسلام == |
|||
{{اصل|ارکان اسلام}} |
|||
ارکان اسلام نوں اعتقادات{{زیر}} دین یا [[دیانہ]] (creed) سمجھیا جاسکدا اے، یعنی اوہ اطوار کہ جو عملی [[حیات|زندگی]] وچ ظاہر ہاں ؛ بعض اوقات انہاں نوں دین دے پنج ستون وی کہیا جاندا اے کیونجے [[بشری شماریات]] (demography) دے اندازےآں دے مطابق 85 فیصد<ref>اسلام دی آبادیات [[اسلام بلحاظ ملک|آن لائن صفحہ]]</ref> (اور بعض ذرائع دے مطابق اس توں وی زیادہ)<ref>کِنے شیعہ موجود نيں؟ [http://islamicweb.com/beliefs/cults/shia_population.htm آن لائن صفحہ]</ref> مسلم افراد، پنج (5) ارکانِ اسلام اُتے ہی یقین رکھدے نيں <ref>islamicity وچ اسلام دے پنج ارکان [http://www.islamicity.com/mosque/pillars.shtml آن لائن صفحہ]</ref> جدوں کہ {{د2}} 15% {{دخ2}} (اور بعض ذرائع دے مطابق اس توں وی کم) ایداں دے نيں جو اس 5 دے عدد توں انحراف کردے نيں۔ مذکورہ بالا سطور وچ شماریاتی تناسب توں حوالۂ مقصود بالترتیب، [[اہل سنت|سنی]] تے [[اہل تشیع|شیعہ]] تفرقےآں دی جانب اے۔ |
|||
{| style="margin-top:1em; margin-bottom:1em; border-top:1px solid #bfb6a3; border-right:1px solid #bfb6a3; border-bottom:1px solid #bfb6a3; border-left:1px solid #bfb6a3;" cellpadding="5" cellspacing="0" |
|||
|- |
|||
| style="border-bottom:1px solid #bfb6a3; background: #fff7e6;"|پانچ{{و}}ارکانِ{{و}}اسلام: |
|||
| style="text-align:center; border-bottom:1px solid #bfb6a3; background: #fff7e6;"|تعارفی{{و}}کلمات |
|||
|- |
|||
|style="border-bottom:1px solid #bfb6a3;"| [[شہادت|کلمۂ شہادت]] |
|||
|style="border-bottom:1px solid #bfb6a3;"| مسلمان دی جانب توں بنیادی اقرار؛ خالق تے رسول اُتے یقین دی گواہی دینا شہادت کہلاندا اے۔ |
|||
|- |
|||
|style="border-bottom:1px solid #bfb6a3;"| [[نماز]] |
|||
|style="border-bottom:1px solid #bfb6a3;"| معینہ اوقات اُتے دن وچ پنج بار عبادت (نماز) فرض اے ؛ جو انفرادی یا اجتماعی طور اُتے ادا کيتی جاسکدی اے۔ |
|||
|- |
|||
|style="border-bottom:1px solid #bfb6a3;"| [[روزہ]] |
|||
|style="border-bottom:1px solid #bfb6a3;"| ماہ رمضان وچ طلوع تا غروب{{زیر}} آفتاب، خرد و نوش توں پ رہی ز رکھنا۔ بعض حالتاں وچ غیر لازم یا ملتوی ہوئے جاندا اے۔ |
|||
|- |
|||
|style="border-bottom:1px solid #bfb6a3;"| [[زکوۃ]] |
|||
|style="border-bottom:1px solid #bfb6a3;"| اپنی ضروریات پوری ہوجانے دے بعد مفلساں دی امداد وچ اپنے مال توں چالیسواں حصہ ادا کرنا۔ |
|||
|- |
|||
| [[حج]] |
|||
| جے استطاعت تے اہل{{زیر}} خانہ دی کفالت دا سامان ہوئے تاں زندگی وچ اک بار، مکہ (کعبہ) دی جانب سفر و عبادت کرنا۔ |
|||
|} |
|||
{{Clear}} |
|||
شیعہ اثناء عشر دے نزدیک اس دی فیر دو قسماں نيں۔ جنہاں نوں اصول دین تے فروع دین کہندے نيں۔ اصول دین دا تعلق عقیدہ و ایمان توں اے جس وچ توحید ، عدل، نبوت، امامت تے قیامت شامل نيں۔ فروع دین دا تعلق عمل توں اے جس وچ کل 10 چیزاں یعنی نماز، روزہ، حج، زکوٰۃ، خمس، جہاد، تولا، تبرا، امر بالمعروف تے نہی عن المنکر شامل نيں۔<ref>{{Cite web|url=http://ur.wikishia.net/view/%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84_%D8%AF%DB%8C%D9%86|title=ویکی شیعہ اردو|date=|website=ویکی شیعہ|publisher=|last=|first=|accessdate=}}</ref> [[اسماعیلی]] شیعاواں وچ انہاں دی تعداد 5 ارکانہاں وچوں شہادت کڈ کے تے [[ولایۃ]] (اماماں دی جانثاری و سرپرستی) تے [[طھارت]] جمع کر کہ 7 اپنا لی جاندی اے۔<ref>ارکان اسلام: (da'a'im al-islam of al-qadi al nu'man oxford univ. press 780195684353 [http://www.oup.co.in/search_detail.php?id=143852 کتاباں فروش موقع]</ref> شیعاں ہی توں نکلنے والا اک ہور فرقے، [[دروز]]، والے اسماعیلیاں دی ولایۃ نوں تسلیم کہندے نيں جدوں کہ نماز نوں صدق اللسان کہہ کے عام مسلماناں دی طرح نماز تے [[روزہ|روزے]] نوں ترک عبادت الاثوان قرار دے کے عام مسلماناں دی طرح روزہ ادا نئيں کردے، انہاں لوکاں وچ زکوت وی مختلف تے انفرادی طور اُتے ہُندی اے جدوں کہ حج نئيں ہُندا۔<ref>انسائکلوپیڈیا looklex اُتے دروز [http://looklex.com/e.o/druze.htm آن لائن صفحہ]</ref> |
|||
== تاریخِ اسلام == |
|||
{{اصل|تریخ اسلام}} |
|||
610ء وچ قرآن دی پہلی صدا دی بازگشت اک صدی توں کم عرصے وچ [[بحر اوقیانوس]] توں [[وسط ایشیا]] تک سنائی دینے لگی سی تے [[محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم|پیغمبرِ اسلام]] دی وفات (632ء) دے عین سو سال بعد ہی اسلام [[732ء]] وچ [[فرانس]] دے شہر [[تور]] (tours) دی حدود تک پہنچ چکيا سی۔ |
|||
=== خلافت راشدہ === |
|||
{{اصل مضمون|خلافت راشدہ}} |
|||
[[632ء]] وچ [[عبداللہ ابن ابی قحافہ]] دے انتخاب اُتے [[خلافت راشدہ]] دا آغاز ہويا، انہاں نے [[حروب الردہ]] دے بعد [[ساسانی سلطنت|سلطنت ساسانیان]] تے [[بازنطینی سلطنت|سلطنت بازنطینی]] دی جانب پیشقدمیاں کيتیاں ۔ [[634ء]] وچ ابوبکر{{رض}} دے انتقال دے بعد [[عمر ابن الخطاب|عمر بن الخطاب]] خلیفۂ دوم ہوئے، کچھ لوک اس انتخاب اُتے [[علی بن ابی طالب]] دے حق وچ سن ۔ عمر فاروق نے [[ساسانی سلطنت|ساسانیاں]] توں [[عراق]] ([[بین النہرین]])، [[ایران]] دے علاقے تے [[بازنطینی سلطنت|رومیاں]] توں [[مصر]]، [[فلسطین]]، [[سوریا]] تے [[آرمینیا]] دے علاقے لےکے اسلامی خلافت وچ داخل کیتے تے عملی طور اُتے دونے وڈی سلطنتاں دا خاتمہ ہويا۔ [[638ء]] وچ مسلمان [[بیت المقدس]] وچ داخل ہوئے چکے سن ۔ [[644ء]] وچ [[ابولولو فیروز]] دے خنجر توں عمر فاروق دی شہادت دے بعد [[عثمان ابن عفان]] خلیفۂ سوم منتخب ہوئے تے [[652ء]] تک اسلامی خلافت، [[جزیرہ نما آئبیریا|مغرب دی حداں]] (جزیرۃ الاندلس) وچ پہنچ گئی۔ جے تفصیل توں تریخ دا مطالعہ کيتا جائے تاں ایہ اوہ عرصہ سی کہ گو حالے شیعہ و سنی تفرقے بازی کھل دے تاں سامنے نئيں آئی سی لیکن تیسرے خلیفہ [[عثمان ابن عفان]] دے انتخاب ([[644ء]] تا [[656ء]]) اُتے بہرحال اک جماعت اپنی وضع قطع اختیار کر چکيتی سی جس دا خیال سی کہ علی بن ابی طالب نوں ناانصافی دا نشانہ بنایا جا رہیا اے، اس جماعت توں ہی اس تفرقے نے جنم لیا جسنوں {{جسامتعر|110%|شيعة علی}} تے مختصرا{{دوزبر}} شیعہ کہیا جاندا اے۔ عثمان غنی دی شہادت دے بعد ہن خلافت راشدہ دا اختتام نیڑے نیڑے سی کہ جدوں علی المرتضیٰ خلیفہ دے منصب اُتے آئے ([[656ء]] تا [[661ء]])۔ لوک فتنۂ مقتل{{زیر}} عثمان بن عفان اُتے نالاں سن تے علی بن ابی طالب اُتے شدید دباؤ انہاں دے قاتلاں دی گرفتاری دے لئی ڈال رہے سن جس وچ ناکامی دا اک خمیازہ امت نوں [[656ء]] دے اواخر وچ [[جنگ جمل]] دی صورت وچ دیکھیا نصیب ہويا؛ فیر [[عائشہ بنت ابی بکر]] دے حامیاں دی شکست دے بعد [[دمشق]] دے حاکم، [[معاویہ بن ابو سفیان]] نے علی بن ابی طالب دی بیت توں انکار تے عثمان بن عفان دے قصاص دا مطالبہ کر دتا، فیصلے دے لئی میدان جنگ چنا گیا تے [[657ء]] وچ [[جنگ صفین]] دا واقعہ ہويا جس وچ علی المرتضیٰ نوں فتح نئيں ہوئی۔ معاویہ بن ابو سفیان دی حاکمیت ([[660ء]]) [[مصر]]، [[حجاز]] تے [[یمن]] دے علاقےآں اُتے قائم رہی۔ [[661ء]] وچ [[عبد الرحمن بن ملجم]] دی تلوار توں حملے وچ [[قتل علی بن ابی طالب|علی بن ابی طالب شہید ہوئے]]۔ ایتھے توں، علی بن ابی طالب دے حامیاں تے ابتدائی سنی تاریخداناں دے مطابق، [[خلافت راشدہ]] دے بعد خلیفۂ پنجم [[حسن ابن علی]] دا عہد شروع ہويا۔ |
|||
=== 661ء تا 1258ء === |
|||
حسن بن علی دی دستبرداری اُتے معاویہ بن ابو سفیان نے [[661ء]] وچ [[خلافت امویہ|خلافت بنو امیہ]] دی بنیاد پائی تے اک بار فیر اسلام تاں پہلے دے امرائی و اعیانی عرباں دا سا انداز{{زیر}} حکمرانی پرت آیا۔<ref>the first dynasty of islam by G.R. Hawting [http://www.bartleby.com/65/um/Umayyad.html آن لائن اقتباس]</ref> فیر انہاں دی وفات دے بعد انہاں دے صاحبزادے، [[یزید بن معاویہ]] ([[679ء]]) نے [[محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم]] دے دھوہندے [[حسین ابن علی]] نوں [[680ء]] وچ [[سانحۂ کربلا|جنگ کربلا]] وچ شہید کر دتا تے سنی، شیعہ تفرقےآں دی واضح بنیاد پائی۔ [[699ء]] وچ [[:گٹھ:فقہی ائمہ|فقہی امام]] [[امام ابو حنیفہ|ابو حنیفہ]] دی پیدائش ہوئی۔ بنو امیہ نوں [[710ء]] وچ [[محمد بن قاسم]] دی فتح [[سندھ]] تے [[711ء]] وچ [[طارق بن زیاد]] دی فتح [[اندلس]] (ایہی [[امام مالک]] دی پیدائش دا سال وی اے ) دے بعد [[750ء]] وچ [[خلافت عباسیہ|عباسی خلافت]] دے قیام نے گو ختم تاں کر دتا لیکن بنو امیہ دا اک شہزادہ [[عبدالرحمٰن الداخل]] فرار ہوئے کے [[756ء]] وچ [[اندلس]] جا پہنچیا تے اوتھے [[خلافت قرطبہ]] دی بنیاد رکھی، ایويں بنو امیہ دی خلافت [[1031ء]] تک قائم رہی۔ ادھر عباسی خلافت وچ [[کاغذ]] دی صنعت، [[بغداد]] دے [[بیت الحکمت|بیت الحکمۃ]] ([[762ء]]) جداں شاہکار نظر آئے تاں ادھر اندلس وچ بچی ہوئی خلافت امیہ وچ [[جامع مسجد قرطبہ]] ورگی عمارتاں تعمیر ہوئیاں۔ [[767ء]] وچ [[:گٹھ:فقہی ائمہ|فقہی امام]] [[شافعی]] تے [[780ء]] [[امام احمد بن حنبل|امام حنبل]] دی پیدائش ہوئی۔ [[1258ء]] وچ شیعیاں دی حمایت توں <ref name=invaders>invaders by ian frazier: the new yourker [http://www.newyorker.com/archive/2005/04/25/050425fa_fact4?currentPage=3 آن لائن مضمون]</ref> [[ہلاکو خان|ہلاکو]] دے بغداد اُتے حملے توں آخری خلیفہ، [[موسیقی]] و [[شاعری]] دے دلدادہ، معتصم باللہ نوں قالین وچ لپیٹ کر گھوڑےآں توں روندا گیا تے [[خلیفۃ المسلمین]] و [[امیرالمومنین]] دی صاحبزادی نوں [[منگولیا]]، [[چنگیز خان]] دے پوتے [[مونکو خان]] دے حرم بھیج دتا گیا، مصلحت اندیشی توں کم لیندے ہوئے ہلاکو نے اہم شیعہ عبادت گاہاں نوں اپنے سپاہیاں توں بچانے دی خاطر پہرے دار مقرر کر دتے سن ؛ ایويں خلافت عباسیہ دا خاتمہ ہويا۔ عباسیہ عہد ہی وچ اسلامی تریخ نوں کوئی [[700ء]] توں شروع ہونے والے<ref>Matthew E. Falagas, Effie A. Zarkadoulia, George Samonis (2006)۔ "Arab science in the golden age (750–1258 C.E.) and today"، ''[[Federation of American Societies for Experimental Biology|The FASEB Journal]]'' '''20'''، p. 1581–1586.</ref> [[اسلامی عہدِ زريں]] دا دیکھنا نصیب ہويا تے [[مسلم سائنسداناں دی لسٹ|مسلم سائنسداناں]] دی متعدد عظیم کتاباں ايسے زمانے وچ تخلیق ہوئیاں تے ايسے زمانے وچ انہاں دی سیاہی نوں دجلہ دا پانی کالا کرنے دے لئی استعمال کيتا گیا<ref name=invaders />۔ |
|||
=== خلافت تا خلافتاں === |
|||
کہنے نوں [[1924ء]] تک گھسٹنے والی خلافت، لغوی معنےآں وچ [[632ء]] تا [[1258ء]] تک ہی قائم سمجھی جاسکدی اے۔<ref>caliphate at student britannica [http://student.britannica.com/comptons/article-9273461/caliphate صفحہ آن لائن]</ref> جدوں کہ فی الحقیقت اس دا عملی طور اُتے خاتمہ [[945ء]] وچ [[بنی بویہ]] دے ہتھوں ہوئے چکيا سی<ref name=britannica>caliphate at encyclopedia britannica [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/89739/Caliphate صفحہ آن لائن]</ref> ادھر ایران وچ [[دولت سامانیہ|سامانیان]] ([[819ء]] تا [[999ء]]) والے تے ایران دے متعدد حصےآں سمیت [[ماوراء النہر]] و موجودہ [[ہندوستان]] دے علاقےآں اُتے پھیلی [[سلطنت غزنویہ|غزنوی سلطنت]] ([[963ء]] تا [[1187ء]]) والے، عباسی خلافت نوں دکھاوے دے طور برائے ناں ہی نمائندگی دیندے سن ۔ [[سلطنت فاطمیہ|فاطمیون]] ([[909ء]] تا [[1171ء]])، [[تونس|تیونس]] وچ عباسی خلافت نوں غاصب قرار دے کے اپنی وکھ خلافت ([[920ء]]) دا [[دعویٰ]] کر چکے سن <ref name=history.com>caliphate at history.com [http://www.history.com/encyclopedia.do?vendorId=FWNE.fw.ca011700.a آن لائن مضمون]</ref> تے [[ہسپانیہ|اسپین]] وچ [[عبد الرحمن سوم]]، [[928ء]] وچ اپنے لئی خلیفہ دا لقب استعمال کر رہیا سی<ref name=britannica />۔ ایہ اوہ سماں سی کہ اک ہی وقت وچ دنیا وچ گھٹ توں گھٹ تن وڈی خلافتاں موجود سن تے ہر جانب توں خلیفہ بازی اپنے زوراں اُتے سی، ایہ بیک وقت موجود خلافتاں ؛ خلافت عباسیہ، خلافت فاطمیہ تے خلافت قرطبہ (اندلسی امیہ) کيتیاں سن۔ [[1169ء]] وچ [[نور الدین زنگی]] نے [[شیر کوہ]] دے ذریعے مصر اپنے تسلط وچ لے کے فاطمیہ خلافت دا خاتمہ کيتا۔ [[صلاح الدین ایوبی]] ([[1138ء]] تا [[1193ء]]) نے [[1174ء]] وچ [[ایوبی سلطنت]] دی بنیاد پائی۔<ref>medieval crusades [http://www.medievalcrusades.com/foes.htm آن لائن مضمون]</ref> تے [[1187ء]] وچ [[مسیحیت|مسیحیاں]] دی قائم کردہ [[مملکت بیت المقدس]] توں [[بیت المقدس]] نوں آزاد کروا لیا۔ [[1342ء]] وچ ایوبی سلطنت دے خاتمے تے [[مملوک]] ([[1250ء]] تا [[1517ء]]) حکومت دے قیام توں پہلے اس سلطنت وچ اک خاتون سلطانہ، [[شجر الدر]] ([[1249ء]] تا [[1250ء]]) نے وی ستويں [[صلیبی جنگاں|صلیبی جنگاں]] دے دوران وچ قیادت کی<ref>Female Heroes from the Time of the Crusades [http://www.womeninworldhistory.com/heroine1.html آن لائن مضمون]</ref> |
|||
=== طوائف الملوک تا استعماریت === |
|||
1258ء وچ چنگیز دے پوتے توں بچ نکلنے والے عباسیاں نے مصر وچ [[مملوک]]اں دی سلطنت ([[1250ء]] تا [[1517ء]]) وچ خلفیہ دا لقب اختیار کر کے عباسی (فرار ہوجانے والی) خلافت نوں مملوکاں دی [[سلطنت عثمانیہ|عثمانیاں]] دے [[سلیم اول]] دے ہتھوں شکست ہونے تک (1517ء) ناں دکھاوے دی طرح قائم رکھیا تے فیر سلیم اول نے آخری مصری عباسی خلیفہ، [[المتوکل ثانی|محمد المتوکل ثانی]] ([[1509ء]] تا [[1517ء]]) دے بعد خلیفہ دا لقب اس توں اپنے لئی حاصل کر ليا۔ [[ھاشم المعتد باللہ|ھاشم ثانی]] دے بعد [[خلافت قرطبہ]] ([[756ء]] تا [[1031ء]]) ختم ہوئی تے [[اندلس|الاندلس]] چھوٹی چھوٹی ریاستاں وچ بٹ گیا۔ [[دولت مرابطین]] دے [[یوسف بن تاشفین]] نے [[1094ء]] وچ اسنوں فیر متحد کيتا لیکن اس دے بعد [[دولت موحدین|دولت موحدون]] آئی تے [[معرکہ العقاب]] (1212ء) وچ انہاں دی شکست اُتے دوبارہ اندلس دا شیرازہ بکھر گیا تے [[1492ء]] وچ [[ابو عبد اللہ]] اندلس نوں [[سقوط غرناطہ|مسیحیاں دے حوالے]] کر کہ [[مراکش]] آگیا۔ ادھر مشرق دی جانب [[مملوک]]اں توں [[سلطنت غزنویہ]] ([[986ء]] تا [[1186ء]]) تے [[سلطنت غوریہ]] ([[1148ء]] تا [[1215ء]]) نے خلافت نوں طوائف بنانے وچ اپنا کردار ادا کيتا، اس دے بعد [[خلجی خاندان]] تے [[تغلق]] خاندان آئے تے [[1526ء]] وچ [[سلطنت دہلی]]، [[مغلیہ سلطنت|سلطنت مغلیہ]] بن گئی۔ |
|||
== اجمالی جائزہ == |
|||
[[جغرافیہ|جغرافیائی]] اعتبار توں [[مسیحیت]] تے [[یہودیت]] دی طرح اسلام وی انہاں ہی علاقےآں توں دنیا وچ آیا کہ جنہاں نوں [[مشرق وسطیٰ|مشرقی وسطٰی]] دے ناں توں جانیا جاندا اے۔ اسلام وچ حضرت [[محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم|محمد]]{{ص}} دے نال ہور تمام انبیا اُتے ایمان رکھیا جاندا اے تے انہاں وچ [[قرآن]] ہی دی [[سورۃ|سورت]] [[فاطر|35 (فاطر)]] دی [[آیت]] 24 دے مطابق، قرآن وچ درج [[سانچہ:انبیاء اسلام|25 انبیاء و مرسال]]<ref name="messengers">islam web: fatwa 84425; number of messengers in quran [http://www.islamweb.net/ver2/Fatwa/ShowFatwa.php?lang=e&Id=84425&Option=FatwaId آن لائن مضمون]</ref> دے علاوہ انہاں وچ اوہ تمام وی شامل نيں جنہاں دا ذکر قرآن وچ نئيں آندا، مثال دے طور اُتے [[گوتم بدھ|سدھارتھ گوتم بدھ مت]] تے ہور مذاہب دی ابتدا کرنے والے<ref name="آن لائن مضمون">islam and buddhism by harun yahya [http://www.harunyahya.com/buddhism05.php آن لائن مضمون]</ref>، قرآن دی رو توں ایہ تمام لوک خدا دی طرف توں اوہی پیغام اپنی اپنی امت وچ لیائے سن کہ جو آخری بار قرآن لایا، مگر انہاں وچ تحریف پیدا ہوئے گئی۔ |
|||
* یقیناً اساں بھیجیا اے تسيں نوں حق دے نال خوشخبری دینے والا تے ڈرانے والا بنا کے۔ <br />اور نئيں اے کوئی امت مگر ضرور آیا اے اس وچ کوئی منتبہ کرنے والا۔ <small>(قرآن؛ 35:24)</small> |
|||
تقدم{{زیر}} زمانی دے لحاظ توں تمام توحیدیہ مذاہب وچ جدید ترین کتاب ہونے دے باوجود عقیدے دے لحاظ توں قرآن قدیم ترین الہامی کتاب سمجھی جاندی اے تے عرب و عجم سمیت تمام دنیا دے مسلماناں وچ عربی ہی وچ اسنوں پڑھیا جاندا اے، جدوں کہ اس دے متعدد لسانی تراجم نوں (نال درج عربی دے لئی) محض تشریح دی حیثیت حاصل ہُندی اے۔<ref>what everyone needs to know about islam by John Esposito</ref> اسلام وچ جنہاں گلاں اُتے ایمان رکھنا ضروری اے انہاں دا ذکر [[اسلام#اجزائے ایمان|اجزائے ایمان]] دے قطعے وچ آچکيا اے، انہاں دے علاوہ [[توحید]] ([[شرک]] توں پ رہی ز) تے [[تخلیق]] وی انہاں اجزاء وچ بیان کیتے جاسکدے نيں۔ عبادات وچ [[نماز]]ِ پنجگانہ و نمازِ [[جمعہ]] دے علاوہ [[عید]] و [[بقرعید]] وغیرہ دی نمازاں قابلِ ذکر نيں ؛ نمازاں دے علاوہ تمام [[اسلام#ارکانِ اسلام|ارکانِ اسلام]] عبادات وچ ہی شمار ہُندے نيں۔ اہم تہواراں وچ [[عید]]الفطر و [[بقرعید|عید الاضحٰی]] شامل نيں۔ روگٹھ زندگی وچ اسلامی آداب{{زیر}} زندگی اُتے قائم رہنے دی کوشش کيتی جاندی اے جنہاں وچ معاشرے دے مختلف افراد دے حقوق، مناسب لباس، بے پردگی توں بچاؤ تے [[اسلامی آداب|آداب و القاب]] دا خیال رکھیا جاندا اے ؛ خرد و نوش وچ [[حلال]] و [[حرام]] دی تمیز ضروری اے۔ ایمان، سچائی تے دیانت ہر شعبۂ زندگی وچ ملحوظ خاطر رکھنے دی تاکید کيتی جاندی اے ؛ کم کاج تے فرائض منصبی نوں درست طور اُتے ادا کرنا تے محنت دی عظمت دے بارے وچ متعدد احادیث بیان کيتی جاندیاں نيں |
|||
== اسلام و ہور مذاہب == |
|||
* {{اصل|اسلام تے ہور مذاہب}} |
|||
از روئے قرآن، اسلام دی بنیادی تعلیمات وچ ایہ گل وی شامل اے کہ محمد صل للہ علیہ والہ وسلم توں پہلے جِنّے وی مذاہب اس دنیا وچ آئے اوہ فی الحقیقت اسلام سن تے جو عقائد محمد صل للہ علیہ والہ وسلم دی جانب توں انساناں نوں سکھائے گئے محمد صل للہ علیہ والہ وسلم توں گذشتہ تمام انبیا نے وی انہاں ہی عقائد دی تبلیغ دی سی۔ [[سورۃ|سورت]] [[النساء]] وچ درج اے ؛ |
|||
* بے شک اساں وحی بھیجی اے تواڈی طرف جداں وحی بھیجی سی اساں [[نوح علیہ السلام|نوح]] علیہ السلام تے انہاں نبیاں دی طرف جو اس دے بعد ہوئے تے وحی بھیجی اساں [[علیہ السلام]]، [[اسماعیل علیہ السلام]]، [[اسحاق علیہ السلام]]، [[یعقوب علیہ السلام]] تے اوالاد{{زیر}} یعقوب علیہ السلام دی طرف تے [[عیسیٰ علیہ السلام]]، [[ایوب علیہ السلام]]، [[یونس علیہ السلام]] [[ہارون علیہ السلام]] تے [[سليمان علیہ السلام]] دی طرف تے دتی اساں [[داؤد علیہ السلام]] نوں [[زبور]]۔ قرآن 04:163 |
|||
مذکورہ بالا [[آیت]] توں دوسرے مذاہب دے بارے وچ اسلام دے نظریے دی وضاحت سامنے آجاندی اے۔ |
|||
=== اسلام وچ انبیا === |
|||
[[قرآن]] ہی دی [[سورۃ|سورت]] [[فاطر|35 (فاطر)]] دی [[آیت]] 24 دے مطابق، قرآن وچ درج [[سانچہ:انبیاء اسلام|25 انبیاء و مرسال]]<ref name="messengers" /> دے علاوہ اسلامی عقائد دے مطابق ایداں دے انبیا اکرام وی نيں کہ جنہاں دا ذکر قرآن وچ نئيں آندا، [[اسلام#اجمالی جائزہ|قطعہ بنام اجمالی جائزہ]] وچ درج آیت توں ایہ گل عیاں اے کہ ہر امت وچ نبی (یا انبیا) بھیجے گئے، اس سلسلے وچ اک [[حدیث]] وی [[مسند]] [[احمد بن حنبل]] تے [[فتح الباری بشرح صحیح البخاری]] وچ آندی اے جس وچ پیغمبران دی تعداد 124000 بیان ہوئی اے۔<ref>فتح الباری بشرح صحیح البخاری [http://hadith.al-islam.com/Display/Display.asp?hnum=1&doc=0 آن لائن]</ref><ref>پاکستان لنک نامی اک موقع [http://www.pakistanlink.com/Religion/2005/09232005.htm آن لائن بیان]</ref><ref>دارالافتاء اُتے اک بیان [http://www.askimam.org/fatwa/fatwa.php?askid=2275f3a4dd6e2da72db0f8a0232ac702 آن لائن موقع]</ref>؛ ظاہر اے کہ انہاں وچ انہاں مذاہب دے اوہ لوک منطقی طور اُتے شامل ہوئے جاندے نيں کہ جنہاں نوں اج انہاں مذاہب دی ابتدا کرنے والا یا انہاں مذاہب دا خدا منیا جاندا اے ؛ مثال دے طور اُتے [[گوتم بدھ|سدھارتھ گوتم بدھ مت]] تے ہور مذاہب دی ابتدا کرنے والے<ref name="آن لائن مضمون" />، گوتم بدھ دے بارے وچ بعض علما دا خیال اے کہ ایہ پیغمبر [[ذو الکفل علیہ السلام]] ([[الانبیاء]] آیت 85) دی جانب اشارہ اے تے ''kifl'' اصل وچ [[سنسکرت]] دے لفظ ''(Kapilavastu)'' نوں تشبیہ اے،<ref name=tanzeem>تنظیم اسلامی دی ویب سائٹ اُتے بیان القرآن؛ [http://www.tanzeem.org/online/Dorah/ Surah An-Nisa (Ayat 158-176)] (پیڈی ایف فائل)</ref> گو ایہ خیال [[اہل سنت|سنی]]<ref name=tanzeem /> تے [[اہل تشیع|شیعہ]] <ref>اک شیعہ موقع اُتے اک لکھ چوبیس ہزار دے عدد دا ذکر [http://www26.brinkster.com/sdolshah1/udfd.html آن لائن مضمون]</ref> دے علاوہ خود [[بدھ]] مذہب والےآں وچ وی پایا جاندا اے <ref>قرآن وچ گوتم بدھ دے بارے وچ بدھ موقع [http://www.buddhistchannel.tv/index.php?id=6,6867,0,0,1,0 آن لائن]</ref> لیکن چونکہ گوتم بدھ دا ناں براہ راست قرآن وچ نئيں آندا اس لئی متعدد علما اس وضاحت نوں تسلیم نئيں کردے۔ قرآن دی رو توں ایہ تمام لوک خدا دی طرف توں اوہی پیغام اپنی اپنی امت وچ لیائے سن کہ جو آخری بار قرآن لایا، مگر انہاں وچ تحریف پیدا ہوئے گئی۔ اک لکھ چوبیس ہزار دی تعداد دے بارے وچ متعدد نظریات دیکھنے وچ آندے نيں تے بوہت سارے علما دے نزدیک ایہ عدد کوئی معین یا ناقابل ترمیم نئيں اے <ref>darul ifta; question [http://www.darulifta-deoband.org/viewfatwa.jsp?ID=12813 آن لائن ربط]</ref> |
|||
== اسلام اُتے انتقاد == |
|||
{{اصل|انتقاد بر اسلام}} |
|||
== ہور ویکھو == |
|||
{{اصل|اسلام دا خاکہ}} |
|||
{{Wikipedia books |
|||
|1=ابراہیمی مذاہب |
|||
|3=اسلام |
|||
}} |
|||
{{Div col|3}} |
|||
* [[انتقاد بر اسلام]] |
|||
* [[قرآن دا چیلنج]] |
|||
* [[فرہنگ اسلام]] |
|||
* [[اسلام دی تریخ]] |
|||
* [[اسلام تے تشدد]] |
|||
* [[اسلام تے ہور مذاہب]] |
|||
* [[اسلام بلحاظ ملک]] |
|||
* [[اسلامی معاشیات]] |
|||
* [[اسلامی اخلاقیات]] |
|||
* [[اسلام تے انسانیت]] |
|||
* [[اسلام وچ اخلاقی تعلیم]] |
|||
* [[اسلامی ادب]] |
|||
* [[اسلامی اساطیر]] |
|||
* [[مسلماناں وچ تفرقات]] |
|||
* [[اسلامیات]] |
|||
* [[مسلمان شاہی خاندان تے سلطنتاں]] |
|||
* [[نومسلم شخصیتاں]] |
|||
* [[مسلمان شخصیتاں دیاں لسٹاں]] |
|||
* [[وڈے مذہبی گروہ]] |
|||
* [[عالم اسلام]] |
|||
* [[تبدیلی مذہب#اسلام]] |
|||
* [[مقدس متون وچ سائنسی پیش آگہی]] |
|||
* [[اسلامی تریخ دا خط زمانی]] |
|||
* [[جنوبی ایشیا وچ اسلام]] |
|||
* [[اسلام وچ ملنساری]] |
|||
{{Div col end}} |
|||
== حوالے == |
|||
{{حوالے|2}} |
|||
=== ملاحظے === |
|||
{{حوالے|group=note}} |
|||
=== کتابیات === |
|||
{{Refbegin|30em}} |
|||
* {{Cite journal| last=Accad | first=Martin | title=The Gospels in the Muslim Discourse of the Ninth to the Fourteenth Centuries: An Exegetical Inventorial Table (Part I) | journal=Islam and Christian-Muslim Relations | volume=14 | issue=1 |year=2003 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book| last=Ahmed | first=Akbar | title=Islam Today: A Short Introduction to the Muslim World | publisher=I. B. Tauris | edition=2.00 | year=1999 | isbn=978-1-86064-257-9 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book| publisher = Continuum International Publishing Group| isbn = 978-0-8264-9944-8| last = Bennett| first = Clinton |authorlink= Clinton Bennett| title = Interpreting the Qur'an: a guide for the uninitiated| year = 2010| page=101 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book| last=Brockopp | first=Jonathan E. | title=Islamic Ethics of Life: abortion, war and euthanasia | publisher=University of South Carolina press | year=2003 | isbn=1-57003-471-0 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book| last=Cohen-Mor | first=Dalya | title=A Matter of Fate: The Concept of Fate in the Arab World as Reflected in Modern Arabic Literature | publisher=Oxford University Press | year=2001 | isbn=0-19-513398-6 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book| last=Curtis | first=Patricia A. | year=2005 | title=A Guide to Food Laws and Regulations | publisher=Blackwell Publishing Professional | isbn=978-0-8138-1946-4 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book| last=Esposito | first=John | authorlink = John Esposito | title=Islam: The Straight Path | publisher=Oxford University Press | year=2010 | edition=4th | isbn=978-0-19-539600-3 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book| last=Esposito | first=John | title=Islam: The Straight Path | publisher=Oxford University Press | year=1998 | edition=3rd | isbn=978-0-19-511234-4 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book|last1=Esposito |first1=John|last2=Haddad|first2=Yvonne Yazbeck| title=Muslims on the Americanization Path? | year=2000a | publisher=Oxford University Press | isbn=0-19-513526-1 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book| last=Esposito | first=John |year=2000b | title=Oxford History of Islam | publisher=Oxford University Press | isbn=978-0-19-510799-9 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book| last=Esposito | first=John| year=2002a | title=Unholy War: Terror in the Name of Islam | publisher=Oxford University Press | isbn=978-0-19-516886-0 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book| last=Esposito | first=John| year=2002b | title=What Everyone Needs to Know about Islam | publisher=Oxford University Press | isbn=0-19-515713-3 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book| last=Esposito | first=John| title=[[The Oxford Dictionary of Islam]] | publisher=[[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]] | year=2003 | isbn=0-19-512558-4 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book| last=Esposito | first=John| title=Islam: The Straight Path | publisher=Oxford University Press | year=2004 | edition=3rd Rev Upd | isbn=978-0-19-518266-8 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book| last=Farah | first=Caesar | authorlink=Caesar E. Farah | title=Islam: Beliefs and Observances | publisher=Barron's Educational Series | year=1994 | edition=5th | isbn=978-0-8120-1853-0 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book| last=Farah | first=Caesar| title=Islam: Beliefs and Observances | publisher=Barron's Educational Series | year=2003 | edition=7th | isbn=978-0-7641-2226-2 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book| last=Firestone | first=Reuven | title=Jihad: The Origin of Holy War in Islam | publisher= Oxford University Press | year=1999 | isbn=0-19-512580-0 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book| last=Ghamidi | first=Javed | authorlink=Javed Ahmed Ghamidi | title=[[Mizan]] | publisher=[[المورد]] | year=2001 | oclc=52901690 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book|last1=Goldschmidt, Jr. |first1=Arthur | last2=Davidson| first2 = Lawrence | title=A Concise History of the Middle East | publisher=Westview Press | year=2005 | edition=8th | isbn=978-0-8133-4275-7 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book|last1=Griffith |first1=Ruth Marie | last2=Savage| first2=Barbara Dianne | title=Women and Religion in the African Diaspora: Knowledge, Power, and Performance | publisher=Johns Hopkins University Press | year=2006 | isbn=0-8018-8370-9 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book| last= Haddad | first= Yvonne Yazbeck |title= Muslims in the West: from sojourners to citizens| publisher= [[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]] | year=2002 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book| last=Hawting| first=G. R. | authorlink= G.R. Hawting | title=The First Dynasty of Islam: The Umayyad Caliphate AD 661–750 | publisher=Routledge | year=2000 | isbn=0-415-24073-5 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book| last=Hedayetullah | first=Muhammad | title=Dynamics of Islam: An Exposition | publisher=Trafford Publishing | year=2006 | isbn=978-1-55369-842-5 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book|last1=Hofmann|first1=Murad|title=Islam and Qur'an|edition=|year=2007|publisher=|location=|isbn=978-1-59008-047-4|ref=harv}} |
|||
* {{Cite book|last1=Holt|first1=P.M | last2=Lewis| first2=Bernard| authorlink2=Bernard Lewis | title=Cambridge History of Islam, Vol. 1 | year=1977a | publisher=Cambridge University Press | isbn=0-521-29136-4 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book| last1=Holt | first1=P. M. | last2=Lambton |first2=Ann K.S| last3=Lewis| first3=Bernard | title=Cambridge History of Islam, Vol. 2 | year=1977b | publisher=Cambridge University Press | isbn=0-521-29137-2 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book| last1=Hourani | first1=Albert | authorlink=Albert Hourani | last2=Ruthven| first2=Malise| authorlink2=Malise Ruthven | title=A History of the Arab Peoples | year=2003 | publisher=Belknap Press; Revised edition | isbn=978-0-674-01017-8 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book| last=Kobeisy | first=Ahmed Nezar | title=Counseling American Muslims: Understanding the Faith and Helping the People | publisher=Praeger Publishers | year=2004 | isbn=978-0-313-32472-7 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book| last=Kramer | first=Martin | title=Shi'Ism, Resistance, and Revolution | publisher=Westview Press | year=1987 | isbn=978-0-8133-0453-3 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book| last=Lapidus| first=Ira | title=A History of Islamic Societies | publisher=Cambridge University Press | year=2002 | edition=2nd | isbn=978-0-521-77933-3 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book| last=Lewis | first=Bernard | authorlink=Bernard Lewis| title=The Jews of Islam | publisher=Routledge & Kegan Paul | year=1984 | isbn=0-7102-0462-0 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book| last=Lewis | first=Bernard | title=The Arabs in History | publisher=Oxford University Press | year=1993 | isbn=0-19-285258-2 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book| last=Lewis | first=Bernard| title=The Middle East | publisher=Scribner | year=1997 | isbn=978-0-684-83280-7 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book| last=Lewis | first=Bernard| title=Islam in History: Ideas, People, and Events in the Middle East | publisher=Open Court | edition=2nd | year=2001 | isbn=978-0-8126-9518-2 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book| last=Lewis | first=Bernard| title=What Went Wrong?: The Clash Between Islam and Modernity in the Middle East | publisher=Harper Perennial | edition=Reprint | year=2003 | isbn=978-0-06-051605-5 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book| last=Lewis | first=Bernard| title=The Crisis of Islam: Holy War and Unholy Terror | publisher=Random House, Inc.، New York | year=2004 | isbn=978-0-8129-6785-2 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book| last=Madelung | first=Wilferd | authorlink=Wilferd Madelung | title=The Succession to Muhammad: A Study of the Early Caliphate | publisher=Cambridge University Press | year=1996 | isbn=0-521-64696-0 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book| last1=Malik| first1=Jamal| last2=Hinnells| first2=John R | title=Sufism in the West | publisher= Routledge | year=2006 | isbn=0-415-27408-7 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book| last=Menski | first=Werner F. | title=Comparative Law in a Global Context: The Legal Systems of Asia and Africa | publisher=Cambridge University Press | year=2006 | isbn=0-521-85859-3 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book | editor-last = Miller | editor-first = Tracy | date = اکتوبر 2009 | publisher = [[پیو ریسرچ سینٹر]] | title = Mapping the Global Muslim Population: A Report on the Size and Distribution of the World's Muslim Population | format = PDF | url = http://www.pewforum.org/2009/10/07/mapping-the-global-muslim-population/ | accessdate = 2013-09-24 | ref = harv | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181224210934/http://www.pewforum.org/2009/10/07/mapping-the-global-muslim-population/ | archivedate = 2018-12-24 | url-status = live}} |
|||
* {{Cite book| last=Momen | first=Moojan | title=An Introduction to Shi'i Islam: The History and Doctrines of Twelver Shi'ism | publisher=Yale University Press | year=1987 | isbn=978-0-300-03531-5 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book| last=Nasr | first=Seyed Muhammad | title=Our Religions: The Seven World Religions Introduced by Preeminent Scholars from Each Tradition (Chapter 7) | publisher=HarperCollins | year=1994| isbn=0-06-067700-7 | ref=harv}} |
|||
* {{cite book| last= Nigosian | first = Solomon Alexander | title=Islam: its history, teaching, and practices| publisher= [[Indiana University Press]]| year =2004| isbn= | ref=harv}} |
|||
* {{Cite journal| last=Patton | first=Walter M. | title=The Doctrine of Freedom in the Korân | journal=The American Journal of Semitic Languages and Literatures |date=اپریل 1900 | volume=16 | issue=3 | publisher=Brill Academic Publishers | isbn=90-04-10314-7 | doi=10.1086/369367 | page=129 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book| last=Peters | first=F. E.| title=Islam: A Guide for Jews and Christians | publisher=Princeton University Press | year=2003 | isbn=0-691-11553-2 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book| last=Rahman | first=H. U. |title=Chronology of Islamic History, 570-1000 CE | publisher=Ta-Ha Publishers Ltd | edition=3rd | year=1999 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book| last=Rippin | first=Andrew | authorlink=Andrew Rippin | title=Muslims: Their Religious Beliefs and Practices | publisher=Routledge | edition=2nd | year=2001 | isbn=978-0-415-21781-1 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book| last=Sachedina | first=Abdulaziz | title=The Just Ruler in Shi'ite Islam: The Comprehensive Authority of the Jurist in Imamite Jurisprudence | publisher=Oxford University Press US | year=1998 | isbn=0-19-511915-0 | authorlink=Abdulaziz Sachedina | ref=harv}} |
|||
* Siljander, Mark D. and John David Mann. ''A Deadly Misunderstanding: a Congressman's Quest to Bridge the Muslim-Christian Divide''۔ First ed. New York: Harper One, 2008. ISBN 978-0-06-143828-8 |
|||
* {{Cite book| last=Smith | first=Jane I. | title=The Islamic Understanding of Death and Resurrection | publisher=Oxford University Press | year=2006 | isbn=978-0-19-515649-2 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book| last1=Tabatabae | first1=Sayyid Mohammad Hosayn | last2=Nasr| first2=Seyyed Hossein | authorlink1=Allameh Tabatabaei | title= Shi'ite Islam | publisher=Suny press| year=1979 | isbn=0-87395-272-3 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book| last=Teece | first=Geoff | title=Religion in Focus: Islam | publisher=Franklin Watts Ltd | year=2003 | isbn=978-0-7496-4796-4 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book| last=Trimingham| first=John Spencer | title=The Sufi Orders in Islam | publisher=Oxford University Press | year=1998| isbn=0-19-512058-2 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book| last=Turner | first=Colin | title=Islam: the Basics | publisher=Routledge (UK) | year=2006 | isbn=0-415-34106-X | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book| last=Turner | first=Bryan S. | title=Weber and Islam | publisher=Routledge (UK) | year=1998 | isbn=0-415-17458-9 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book| last=Waines | first=David | title=An Introduction to Islam | publisher=Cambridge University Press | year=2003 | isbn=0-521-53906-4 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book| last=Watt | first=W. Montgomery | authorlink=William Montgomery Watt | title=The Formative Period of Islamic Thought | publisher=University Press Edinburgh| year=1973 | isbn=0-85224-245-X | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book| last=Watt | first=W. Montgomery|title=Muhammad: Prophet and Statesman | publisher=Oxford University Press | edition=New | year=1974 | isbn=0-19-881078-4 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite book| last=Weiss | first=Bernard G. | title=Studies in Islamic Legal Theory | year=2002 | location=Boston | publisher=Brill Academic publishers | isbn=90-04-12066-1 | ref=harv}} |
|||
{{Refend}} |
|||
==== انسائیکلوپیڈیا ==== |
|||
{{Refbegin|30em}} |
|||
* {{Cite encyclopedia |editor1=William H. McNeill |editor2=Jerry H. Bentley |editor3=David Christian | encyclopedia=Berkshire Encyclopedia of World History | publisher=Berkshire Publishing Group | year=2005 | isbn=978-0-9743091-0-1 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite encyclopedia|editor=Gabriel Oussani|encyclopedia=[[Catholic Encyclopedia]]|year=1910|ref=harv}} |
|||
* {{Cite encyclopedia |editor1=Paul Lagasse |editor2=Lora Goldman |editor3=Archie Hobson |editor4=Susan R. Norton | encyclopedia=The Columbia Encyclopedia | publisher=Gale Group | year=2000 | edition=6th | isbn=978-1-59339-236-9 | ref=harv}} |
|||
* {{cite encyclopedia |last=Ahmad |first= Imad-ad-Dean |author-link= Imad-ad-Dean Ahmad | editor-first=Ronald |editor-last=Hamowy |editor-link=Ronald Hamowy |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |url= https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC |year=2008 |publisher= [[سیج پبلی شنگ|SAGE]]; [[Cato Institute]] |location= Thousand Oaks, CA |doi=10.4135/9781412965811.n155 |isbn= 978-1-4129-6580-4 |oclc=750831024| lccn = 2008009151 |pages= 256–58 |quote=|ref= |chapter= Islam |title= The Encyclopedia of Libertarianism}} |
|||
* {{Cite encyclopedia | encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica Online]] | publisher=Encyclopædia Britannica, Inc. | ref=harv}} |
|||
* {{Cite encyclopedia |editor1=Erwin Fahlbusch |editor2=William Geoffrey Bromiley | encyclopedia=Encyclopedia of Christianity | publisher=Eerdmans Publishing Company, and Brill| year=2001 | edition=1st| isbn=0-8028-2414-5 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite encyclopedia | editor=John Bowden | encyclopedia=Encyclopedia of Christianity | publisher=Oxford University Press | year=2005 | edition=1st | isbn=0-19-522393-4 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite encyclopedia | editor1-first=P.J. | editor1-last=Bearman | editor1-link=Peri Bearman | editor2-first=Th. | editor2-last=Bianquis | editor3-first =C. E. | editor3-last=Bosworth | editor3-link=Clifford Edmund Bosworth | editor4-first=E. | editor4-last=van Donzel | editor5-first=W. P. | editor5-last=Heinrichs | editor5-link=Wolfhart Heinrichs | encyclopedia=[[انسائیکلوپیڈیا الاسلامیہ]] | publisher=Brill Academic Publishers | issn=1573-3912 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite encyclopedia |editor1=Richard C. Martin |editor2=Said Amir Arjomand |editor3=Marcia Hermansen |editor4=Abdulkader Tayob |editor5=Rochelle Davis |editor6=John Obert Voll | encyclopedia=Encyclopedia of Islam and the Muslim World|publisher=MacMillan Reference Books|year=2003|isbn=978-0-02-865603-8 | ref=harv}} |
|||
* {{Cite encyclopedia | editor=Jane Dammen McAuliffe | encyclopedia=[[Encyclopaedia of the Qur'an|Encyclopaedia of the Qur'an Online]] | publisher=Brill Academic Publishers | ref=harv}} |
|||
* {{Cite encyclopedia|editor=Salamone Frank|encyclopedia=Encyclopedia of Religious Rites, Rituals, and Festivals|publisher=Routledge|edition=1st|year=2004|isbn=978-0-415-94180-8|ref=harv}} |
|||
* {{Cite encyclopedia | editor=Glasse Cyril | encyclopedia=New Encyclopedia of Islam: A Revised Edition of the Concise Encyclopedia of Islam | publisher=AltaMira Press | year=2003 | isbn=978-0-7591-0190-6 | ref=harv}} |
|||
{{Refend}} |
|||
== ہور پڑھو == |
|||
{{Refbegin}} |
|||
* Abdul-Haqq, Abdiyah Akbar (1980)۔ ''Sharing Your Faith with a Muslim''۔ Minneapolis: Bethany House Publishers. ''N.B''۔ Presents the genuine doctrines and concepts of Islam and of the Holy Qur'an, and this religion's affinities with Christianity and its Sacred Scriptures, in order to "dialogue" on the basis of what both faiths really teach. ISBN 0-87123-553-6 |
|||
* {{Cite book| last=Akyol | first=Mustafa | authorlink=Mustafa Akyol | title=Islam Without Extremes | publisher=W. W. Norton & Company | edition=1st | year=2011 | isbn=978-0-393-07086-6}} |
|||
* {{Cite book| last=Arberry | first=A. J. | authorlink=A. J. Arberry | title=The Koran Interpreted: A Translation | publisher=Touchstone | edition=1st | year=1996 | isbn=978-0-684-82507-6}} |
|||
* Cragg, Kenneth (1975)۔ ''The House of Islam''، in ''The Religious Life of Man Series''۔ Second ed. Belmont, Calif.: Wadsworth Publishing Co.، 1975. xiii, 145 p. ISBN 0-8221-0139-4 |
|||
* Hourani, Albert (1991)۔ ''Islam in European Thought''۔ First pbk. ed. Cambridge, Eng.: Cambridge University Press, 1992, cop. 1991. xi, 199 p. ISBN 0-521-42120-9; alternative ISBN on back cover, 0-521-42120-0 |
|||
* {{Cite book| last=Khan | first=Muhammad Muhsin | authorlink=Muhammad Muhsin Khan |author2=Al-Hilali Khan |author3=Muhammad Taqi-ud-Din | title=Noble Quran | year=1999 | publisher=Dar-us-Salam Publications | edition=1st | isbn=978-9960-740-79-9}} |
|||
* A. Khanbaghi (2006)۔ ''The Fire, the Star and the Cross: Minority Religions in Medieval and Early Modern Iran''۔ I. B. Tauris. |
|||
* Khavari, Farid A. (1990)۔ ''Oil and Islam: the Ticking Bomb''۔ First ed. Malibu, Calif.: Roundtable Publications. viii, 277 p.، ill. with maps and charts. ISBN 0-915677-55-5 |
|||
* {{Cite book| last=Kramer (ed.) | first=Martin | authorlink=Martin Kramer | title=The Jewish Discovery of Islam: Studies in Honor of Bernard Lewis | publisher=Syracuse University | year=1999 | isbn=978-965-224-040-8}} |
|||
* {{Cite book| last=Kuban | first=Dogan | title=Muslim Religious Architecture | publisher=Brill Academic Publishers | year=1974 | isbn=90-04-03813-2}} |
|||
* {{Cite book| last=Lewis | first=Bernard | title=Islam and the West | publisher=Oxford University Press | year=1994 | isbn=978-0-19-509061-1}} |
|||
* {{Cite book| last=Lewis | first=Bernard| title=Cultures in Conflict: Christians, Muslims, and Jews in the Age of Discovery | publisher=Oxford University Press | year=1996 | isbn=978-0-19-510283-3}} |
|||
* {{Cite book| last=Mubarkpuri | first=Saifur-Rahman | title=[[صفی الرحمٰن مبارک پوری]]: Biography of the Prophet | publisher=Dar-us-Salam Publications | year=2002 | isbn=978-1-59144-071-0}} |
|||
* {{Cite book| last=Najeebabadi | first=Akbar Shah | title=History of Islam | publisher=Dar-us-Salam Publications | year=2001 | ref=Harv | isbn=978-1-59144-034-5}} |
|||
* {{Cite book| last=Nigosian | first=S. A. | title=Islam: Its History, Teaching, and Practices | publisher=Indiana University Press | year=2004 | edition=New | isbn=978-0-253-21627-4}} |
|||
* {{Cite book| last=Rahman | first=Fazlur | authorlink=Fazlur Rahman | title=Islam | publisher=University of Chicago Press | year=1979 | edition=2nd | isbn=0-226-70281-2}} |
|||
* {{Cite book| last=Tausch | first=Arno| authorlink=Arno Tausch | title=What 1.3 Billion Muslims Really Think: An Answer to a Recent Gallup Study, Based on the "[[World Values Survey]]"۔ Foreword Mansoor Moaddel, Eastern Michigan University | publisher=Nova Science Publishers, New York| year=2009 | edition=1st | isbn=978-1-60692-731-1}} |
|||
* {{Cite book | last=Tausch | first=Arno | authorlink=Arno Tausch | title=The political algebra of global value change. General models and implications for the Muslim world. With Almas Heshmati and Hichem Karoui. |publisher=Nova Science Publishers, New York|year=2015 | edition=1st | isbn=978-1-62948-899-8}} |
|||
* {{Cite book| last=Walker | first=Benjamin | authorlink=Benjamin Walker (author) | title=Foundations of Islam: The Making of a World Faith | publisher=Peter Owen Publishers | year=1998 | isbn=978-0-7206-1038-3}} |
|||
{{Refend}} |
|||
== باہرلے جوڑ == |
|||
{{Sister project links |wikt=اسلام |commons=Category:Islam |b=Subject:اسلام |n=Category:Islam |q=اسلام |s=Portal:اسلام |v=اسلام |voy=Islam |species=no |d=Q432 |m=no|mw=no}} |
|||
;تعلیمی وسائل |
|||
* [http://www.patheos.com/Library/Islam.html Patheos لائبریری – اسلام] |
|||
* [http://www.usc.edu/org/cmje/religious-texts/home/ یونیورسٹی جنوبی کیلیفورنیا وچ مسلم متون دے خلاصے] |
|||
* [http://philtar.ucsm.ac.uk/encyclopedia/islam اسلام وچ شاخاں] |
|||
;آن لائن مآخذ |
|||
* [http://www.britannica.com/eb/article-9105852/Islam اسلام]، اُتے مقالہ ''[[انسائیکلوپیڈیا بریطانیکا]]'' |
|||
* {{DMOZ|Society/Religion_and_Spirituality/Islam/}} |
|||
;ڈائریکٹریاں |
|||
* [http://www.gutenberg.org/wiki/Islam_(Bookshelf) اسلام (کتاباں دی الماری)] در [[پروجیکٹ گٹنبرگ]] |
|||
* [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/us/islamus.htm اسلام] از ''یوسیبی لائبریریاں GovPubs'' |
|||
{{موضوعات اسلام|}} |
|||
{{موضوعات مذاہب|}} |
|||
{{معلومات کتب خانہ}} |
|||
{{سامی موضوعات}} |
|||
{{اسماء وشخصیتاں قرآن}} |
|||
[[گٹھ:اسلام|اسلام]] |
|||
[[گٹھ:610ء دیاں تاسیساں]] |
|||
[[گٹھ:ابراہیمی مذاہب]] |
|||
[[گٹھ:توحیدی مذاہب]] |
|||
[[گٹھ:زر اشتراک درکار مواد دے روابط اُتے مشتمل صفحات]] |
|||
[[گٹھ:ویکیپیڈیا مضامین مع LCCN شناخت کنندگان]] |
|||
{{جگ دے مذہب}} |
{{جگ دے مذہب}} |
||
{{اسلام}} |
{{اسلام}} |
۱۲:۳۰, ۹ اکتوبر ۲۰۲۰ دی دہرائی
| ||||
---|---|---|---|---|
رہنما | موجودہ: کوئی نہیں اول خلیفہ: ابو بکر صدیق آخر خلیفہ: عبد المجید ثانی (بمطابق اہل سنت) | |||
بانی | محمد بن عبد اللہ | |||
مقام ابتدا | مکہ، حجاز، غرب جزیرہ نما عرب۔ | |||
تاریخ ابتدا | اوائل ساتویں صدی۔ | |||
ارکان | شہادت ونماز وزکوۃ وصوم وحج | |||
فرقے | مُتفق علیہا: سنیت، شیعیت، اباضیت غیر مُتفق علیہا: احمدیت، دروز، نصیریت۔ | |||
مقدس مقامات | مسجد حرام، مکہ، سانچہ:السعودية | |||
قریبی عقائد والے مذاہب | یہودیت، مسیحیت، مندائیت، بہائیت، سکھ مت | |||
مذہبی خاندان | ابراہیمی مذہب | |||
پیروکاراں دی تعداد | 1.8 بلین (2015ء) [۱] | |||
دنیا وچ | جنوب مشرقی ایشیا، وسط ایشیا، مشرق وسطیٰ، شمالی افریقا، بلاد البلقان، تے باقی عالم وچ مسلمان اقلیت نيں۔ | |||
ترمیم |
بسلسلہ مضامین |
اسلام |
---|
اسلام | |
---|---|
(عربی وچ: اَلْإِسْلَامُ) | |
جم |
|
وفات |
|
عملی زندگی | |
مؤثر | حنیف |
ترمیم |
اسلام رب نوں اک منن آلا مت اے۔ اسلام پیغمبر محمد صلى الله عليه و آلہ وسلم دے ذریعے لوکاں تک اپڑیا تے قرآن وچّ ایدے بارے چ مکمل ہدایتاں نیں۔ قرآن عربی زبان وچّ اتریا۔ دنیا دی کل آبادی دا %24 عربی زبان نوں پڑھدے نیں۔ جد کہ اے بس 20 توں 30 کروڑ لوکاں دی ماں بولی اے۔ اسلام نوں منن والے نوں مسلمان کیݨدے نیں ۔
لغوی معنی
لفظ اسلام لغوی اعتبار توں سلم توں ماخوذ اے، جس دے معنی اطاعت تے امن، دونے دے ہُندے نيں۔ ایسا در حقیقت عربی بولی وچ اعراب دے نہایت حساس استعمال کیتی وجہ توں ہُندا اے جس وچ کہ اردو و فارسی دے برعکس اعراب دے معمولی رد و بدل توں معنی وچ نہایت فرق آجاندا اے۔ اصل لفظ جس توں اسلام دا لفظ ماخوذ اے، یعنی سلم، س اُتے زبر تے یا فیر زیر لگیا کر دو انداز وچ پڑھیا جاندا اے۔
- سَلم جس دے معنی امن و سلامتی دے آندے نيں۔
- سِلم جس دے معنی اطاعت، داخل ہوئے جانے تے بندگی دے آندے نيں۔
قرآنی حوالہ
- اسلام دا ماخذ سَلم اپنے امن و صلح دے معنےآں وچ قرآن دی سورت الانفال دی آیت 61 وچ انہاں لفظاں وچ آیا اے: وَإِن جَنَحُواْ لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا وَتَوَكَّلْ عَلَى اللّهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ (ترجمہ: تے جے جھکاں اوہ صلح (امن) دی طرف تاں تسيں وی جھک جاؤ اس دی طرف تے بھروسا کرو اللہ پر۔ بے شک اوہ سب کچھ سننے والا تے جاننے والا اے )۔[۵]
- سلم (silm) دا لفظ اپنے اطاعت دے معنےآں وچ قرآن دی سورت البقرہ دی آیت 208 وچ انہاں لفظاں وچ آیا اے : يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ ادْخُلُواْ فِي السِّلْمِ كَآفَّةً وَلاَ تَتَّبِعُواْ خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُّبِينٌ (ترجمہ: اے ایمان والو! داخل ہوجاؤ اسلام وچ پورے پورے تے نہ چلو شیطان دے نقشِ قدم اُتے بیشک اوہ تواڈا کھلا دشمن اے )۔ حوالے دے لئی ویکھو حوالہ برائے امن و صلح۔
اسلام دے مڈھلے رکن
اسلام کيتا اے ؟
ایتھے وضاحت، اسلام کيتا اے ؟ نوں دوبارہ درج کرنے دی ضرورت اس لئی نئيں کہ اس دا جواب مضمون دے ابتدائیہ وچ آچکيا اے۔ جتھے تک رہی گل اس سوال دی کہ اسلام اے کيتا؟ یعنی اوہ کیہ اجزاء نيں کہ جو اسلام دی تشکیل کردے نيں؟ تاں اس وضاحت کيتی وکھ توں ضرورت مختلف خود ساختہ فرقےآں دے باعث پیدا ہونے والی غلط فہمیاں نوں دور کرنے دے لئی اک درکارِ لازم حیثیت رکھدی اے۔ ماسوائے چند (جداں اھل القرآن)[۶] تمام فرقے قرآن تے سیرت النبی (سنت) ہی نوں اسلامی تعلیمات دی بنیاد قرار دینے اُتے نا صرف اجتماع رکھدے نيں بلکہ اپنے اپنے طور اس اُتے قائم ہونے دا دعویٰ وی کردے نيں جداں اھل سنت۔[۷] تے اھل حدیث[۸] وغیرہ۔ ایہی دعویٰءِ اصلِ اسلام، اھل تصوف توں متعلق کتاباں و دستاویزات وچ وی دیکھیا جاندا اے [۹] اھل تشیع فرقے والے سنت اُتے اک خاص تے محتاط نقطۂ نظر بیان کردے نيں تے سنیاں دے برعکس انہاں دے نزدیک جو سنت (حدیث)، اھل بیت توں منحرف ہُندی ہوئے اوہ مستند نئيں، ہور ایہ کہ اس فرقے وچ قرآن تے سنت دی بجائے قرآن تے اھل بیت دا تصور وی ملدا اے۔[۱۰]
قرآن
تفصیلی لیکھ لئی ویکھو: قرآن تے حفاظت قرآن
مذکورہ بالا قطعے وچ متعدد الانواع --- اھلاں --- دے تذکرے دے بعد ایہ گل اپنی جگہ اے کہ اسلام اک کتابی مذہب اے یعنی اس اُتے عمل کرنے والے اھل کتاب اکھوائے جاندے نيں۔ قرآن خود اپنی حیثیت دے بارے وچ بیان کردا اے کہ ایہ انساناں دے لئی اک راہنما (النساء 174)، اک ہدایت (البقرہ 2) تے اچھے برے دی تمیز دسنے والی (البقرہ 185) کتاب اے [۱۱]۔ محمدصلی اللہ علیہ و آلہ وسلم اُتے وحی (610ء) دی صورت وچ نازل ہونے توں لےکے عثمان
دے زمانے وچ کتاب دی شکل اختیار کرنے (653ء) توں پہلے وی قرآن اپنے لئی کتاب دا لفظ ہی استعمال کردا اے۔ قرآن دے ناقابلِ تحریف و فسخ ہونے تے اس دی ابتدائی زمانے وچ کامل ترین طور اُتے حفاظت کیتے جانے دے تاریخی شواہد موجود نيں ؛ مسلماناں دا ایہ غیر متزلزل ایمان اے کہ قرآن دے اک نقطے وچ نا تاں اج تک تحریف ہوئی اے تے نہ ہوئے سکدی اے۔[۱۲]
سنت
تفصیلی لی لئی ویکھو: سنت
سنت، عربی دا لفظ اے تے اس دے بنیادی معنی، روش یا راہ دے نال ہور معنی وی ہُندے نيں لیکن اسلامی دستاویزات وچ اس توں عام طور اُتے مراد حضرت محمدصلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دی اختیار کردہ روشِ حیات یا طریقۂ زندگی دی ہی لی جاندی اے۔ 569ء توں 632ء تک جو عرصہ محمدصلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے اس دنیا وچ انساناں دے سامنے کتاب دا عملی نمونہ پیش کرنے دے لئی گزارہ اوہ سنت کہلاندا اے۔ خاتم الانبیا ہونے دی وجہ توں محمدصلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دی وفات نے آخری کتاب دے بعد، اسلام دی تکمیل کرنے والے دوسرے منبع اُتے وی اختتام دی مہر ثبت کردتی۔ اس وقت توں لےکے اج تک مسلمان اسلام دے انہاں دو بنیادی ماخذ، قرآن تے سنت، نوں سمجھنے تے اس اُتے عمل پیرا ہونے دی کوششاں وچ مصروف نيں۔
اجزائے ایمان
تفصیلی لی لئی ویکھو: اجزائے ایمان
اجزائے ایمان توں مراد انہاں عقائد دی ہُندی اے کہ جنہاں اُتے کامل اعتقاد اسلام وچ ایمان (اللہ اُتے یقین) دی تکمیل دے لئی ضروری ہُندا اے، عام طور انہاں وچ چھ اجزا دا ذکر زیادہ ہُندا اے [۱۳] جنہاں دا تمام مسلمان اقرار کردے نيں۔
بالائی جدول وچ بیان کردہ انہاں اجزا دے لئی چھ دا عدد ناقابلِ تحریف نئيں اے یعنی اجزائے ایمان وچ اوہ تمام اجزا شامل ہوئے سکدے نيں جو کسی شخص نوں دل تے بولی توں اللہ دا اقرار کرنے وچ معاون ہاں ۔[۱۴] مثال دے طور اُتے مشہور کلمہ، ایمان مفصل (عکس 1) وچ انہاں دی تعداد چھ دی بجائے ست ہوئے جاندی اے۔
یہ گل وی قابلِ ذکر اے کہ کلمۂِ طیّب سمیت چھ بنیادی کلمات دی طرح ایمان مفصل تے ایمان مجمل[۱۵] وی ایداں دے کلمات نيں کہ جو ایمان دے بنیادی اجزائے ترکیبی نوں آسانی توں یاد رکھنے وچ مدد دے سکن تے ایہ کسی اک عبارت دی صورت وچ قرآن یا حدیث وچ نئيں ملدے البتہ انہاں دا ذکر قرآن و حدیث وچ موجود اے۔
ارکانِ اسلام
تفصیلی لی لئی ویکھو: ارکان اسلام
پانچ_ارکانِ_اسلام: | تعارفی_کلمات |
کلمۂ شہادت | مسلمان دی جانب توں بنیادی اقرار؛ خالق تے رسول اُتے یقین دی گواہی دینا شہادت کہلاندا اے۔ |
نماز | معینہ اوقات اُتے دن وچ پنج بار عبادت (نماز) فرض اے ؛ جو انفرادی یا اجتماعی طور اُتے ادا کيتی جاسکدی اے۔ |
روزہ | ماہ رمضان وچ طلوع تا غروبِ آفتاب، خرد و نوش توں پ رہی ز رکھنا۔ بعض حالتاں وچ غیر لازم یا ملتوی ہوئے جاندا اے۔ |
زکوۃ | اپنی ضروریات پوری ہوجانے دے بعد مفلساں دی امداد وچ اپنے مال توں چالیسواں حصہ ادا کرنا۔ |
حج | جے استطاعت تے اہلِ خانہ دی کفالت دا سامان ہوئے تاں زندگی وچ اک بار، مکہ (کعبہ) دی جانب سفر و عبادت کرنا۔ |
شیعہ اثناء عشر دے نزدیک اس دی فیر دو قسماں نيں۔ جنہاں نوں اصول دین تے فروع دین کہندے نيں۔ اصول دین دا تعلق عقیدہ و ایمان توں اے جس وچ توحید ، عدل، نبوت، امامت تے قیامت شامل نيں۔ فروع دین دا تعلق عمل توں اے جس وچ کل 10 چیزاں یعنی نماز، روزہ، حج، زکوٰۃ، خمس، جہاد، تولا، تبرا، امر بالمعروف تے نہی عن المنکر شامل نيں۔[۱۹] اسماعیلی شیعاواں وچ انہاں دی تعداد 5 ارکانہاں وچوں شہادت کڈ کے تے ولایۃ (اماماں دی جانثاری و سرپرستی) تے طھارت جمع کر کہ 7 اپنا لی جاندی اے۔[۲۰] شیعاں ہی توں نکلنے والا اک ہور فرقے، دروز، والے اسماعیلیاں دی ولایۃ نوں تسلیم کہندے نيں جدوں کہ نماز نوں صدق اللسان کہہ کے عام مسلماناں دی طرح نماز تے روزے نوں ترک عبادت الاثوان قرار دے کے عام مسلماناں دی طرح روزہ ادا نئيں کردے، انہاں لوکاں وچ زکوت وی مختلف تے انفرادی طور اُتے ہُندی اے جدوں کہ حج نئيں ہُندا۔[۲۱]
تاریخِ اسلام
تفصیلی لی لئی ویکھو: تریخ اسلام
610ء وچ قرآن دی پہلی صدا دی بازگشت اک صدی توں کم عرصے وچ بحر اوقیانوس توں وسط ایشیا تک سنائی دینے لگی سی تے پیغمبرِ اسلام دی وفات (632ء) دے عین سو سال بعد ہی اسلام 732ء وچ فرانس دے شہر تور (tours) دی حدود تک پہنچ چکيا سی۔
خلافت راشدہ
تفصیلی مضمون لئی ملاحظہ کرو: خلافت راشدہ
632ء وچ عبداللہ ابن ابی قحافہ دے انتخاب اُتے خلافت راشدہ دا آغاز ہويا، انہاں نے حروب الردہ دے بعد سلطنت ساسانیان تے سلطنت بازنطینی دی جانب پیشقدمیاں کيتیاں ۔ 634ء وچ ابوبکر
دے انتقال دے بعد عمر بن الخطاب خلیفۂ دوم ہوئے، کچھ لوک اس انتخاب اُتے علی بن ابی طالب دے حق وچ سن ۔ عمر فاروق نے ساسانیاں توں عراق (بین النہرین)، ایران دے علاقے تے رومیاں توں مصر، فلسطین، سوریا تے آرمینیا دے علاقے لےکے اسلامی خلافت وچ داخل کیتے تے عملی طور اُتے دونے وڈی سلطنتاں دا خاتمہ ہويا۔ 638ء وچ مسلمان بیت المقدس وچ داخل ہوئے چکے سن ۔ 644ء وچ ابولولو فیروز دے خنجر توں عمر فاروق دی شہادت دے بعد عثمان ابن عفان خلیفۂ سوم منتخب ہوئے تے 652ء تک اسلامی خلافت، مغرب دی حداں (جزیرۃ الاندلس) وچ پہنچ گئی۔ جے تفصیل توں تریخ دا مطالعہ کيتا جائے تاں ایہ اوہ عرصہ سی کہ گو حالے شیعہ و سنی تفرقے بازی کھل دے تاں سامنے نئيں آئی سی لیکن تیسرے خلیفہ عثمان ابن عفان دے انتخاب (644ء تا 656ء) اُتے بہرحال اک جماعت اپنی وضع قطع اختیار کر چکيتی سی جس دا خیال سی کہ علی بن ابی طالب نوں ناانصافی دا نشانہ بنایا جا رہیا اے، اس جماعت توں ہی اس تفرقے نے جنم لیا جسنوں شيعة علی تے مختصراً شیعہ کہیا جاندا اے۔ عثمان غنی دی شہادت دے بعد ہن خلافت راشدہ دا اختتام نیڑے نیڑے سی کہ جدوں علی المرتضیٰ خلیفہ دے منصب اُتے آئے (656ء تا 661ء)۔ لوک فتنۂ مقتلِ عثمان بن عفان اُتے نالاں سن تے علی بن ابی طالب اُتے شدید دباؤ انہاں دے قاتلاں دی گرفتاری دے لئی ڈال رہے سن جس وچ ناکامی دا اک خمیازہ امت نوں 656ء دے اواخر وچ جنگ جمل دی صورت وچ دیکھیا نصیب ہويا؛ فیر عائشہ بنت ابی بکر دے حامیاں دی شکست دے بعد دمشق دے حاکم، معاویہ بن ابو سفیان نے علی بن ابی طالب دی بیت توں انکار تے عثمان بن عفان دے قصاص دا مطالبہ کر دتا، فیصلے دے لئی میدان جنگ چنا گیا تے 657ء وچ جنگ صفین دا واقعہ ہويا جس وچ علی المرتضیٰ نوں فتح نئيں ہوئی۔ معاویہ بن ابو سفیان دی حاکمیت (660ء) مصر، حجاز تے یمن دے علاقےآں اُتے قائم رہی۔ 661ء وچ عبد الرحمن بن ملجم دی تلوار توں حملے وچ علی بن ابی طالب شہید ہوئے۔ ایتھے توں، علی بن ابی طالب دے حامیاں تے ابتدائی سنی تاریخداناں دے مطابق، خلافت راشدہ دے بعد خلیفۂ پنجم حسن ابن علی دا عہد شروع ہويا۔
661ء تا 1258ء
حسن بن علی دی دستبرداری اُتے معاویہ بن ابو سفیان نے 661ء وچ خلافت بنو امیہ دی بنیاد پائی تے اک بار فیر اسلام تاں پہلے دے امرائی و اعیانی عرباں دا سا اندازِ حکمرانی پرت آیا۔[۲۲] فیر انہاں دی وفات دے بعد انہاں دے صاحبزادے، یزید بن معاویہ (679ء) نے محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم دے دھوہندے حسین ابن علی نوں 680ء وچ جنگ کربلا وچ شہید کر دتا تے سنی، شیعہ تفرقےآں دی واضح بنیاد پائی۔ 699ء وچ فقہی امام ابو حنیفہ دی پیدائش ہوئی۔ بنو امیہ نوں 710ء وچ محمد بن قاسم دی فتح سندھ تے 711ء وچ طارق بن زیاد دی فتح اندلس (ایہی امام مالک دی پیدائش دا سال وی اے ) دے بعد 750ء وچ عباسی خلافت دے قیام نے گو ختم تاں کر دتا لیکن بنو امیہ دا اک شہزادہ عبدالرحمٰن الداخل فرار ہوئے کے 756ء وچ اندلس جا پہنچیا تے اوتھے خلافت قرطبہ دی بنیاد رکھی، ایويں بنو امیہ دی خلافت 1031ء تک قائم رہی۔ ادھر عباسی خلافت وچ کاغذ دی صنعت، بغداد دے بیت الحکمۃ (762ء) جداں شاہکار نظر آئے تاں ادھر اندلس وچ بچی ہوئی خلافت امیہ وچ جامع مسجد قرطبہ ورگی عمارتاں تعمیر ہوئیاں۔ 767ء وچ فقہی امام شافعی تے 780ء امام حنبل دی پیدائش ہوئی۔ 1258ء وچ شیعیاں دی حمایت توں [۲۳] ہلاکو دے بغداد اُتے حملے توں آخری خلیفہ، موسیقی و شاعری دے دلدادہ، معتصم باللہ نوں قالین وچ لپیٹ کر گھوڑےآں توں روندا گیا تے خلیفۃ المسلمین و امیرالمومنین دی صاحبزادی نوں منگولیا، چنگیز خان دے پوتے مونکو خان دے حرم بھیج دتا گیا، مصلحت اندیشی توں کم لیندے ہوئے ہلاکو نے اہم شیعہ عبادت گاہاں نوں اپنے سپاہیاں توں بچانے دی خاطر پہرے دار مقرر کر دتے سن ؛ ایويں خلافت عباسیہ دا خاتمہ ہويا۔ عباسیہ عہد ہی وچ اسلامی تریخ نوں کوئی 700ء توں شروع ہونے والے[۲۴] اسلامی عہدِ زريں دا دیکھنا نصیب ہويا تے مسلم سائنسداناں دی متعدد عظیم کتاباں ايسے زمانے وچ تخلیق ہوئیاں تے ايسے زمانے وچ انہاں دی سیاہی نوں دجلہ دا پانی کالا کرنے دے لئی استعمال کيتا گیا[۲۳]۔
خلافت تا خلافتاں
کہنے نوں 1924ء تک گھسٹنے والی خلافت، لغوی معنےآں وچ 632ء تا 1258ء تک ہی قائم سمجھی جاسکدی اے۔[۲۵] جدوں کہ فی الحقیقت اس دا عملی طور اُتے خاتمہ 945ء وچ بنی بویہ دے ہتھوں ہوئے چکيا سی[۲۶] ادھر ایران وچ سامانیان (819ء تا 999ء) والے تے ایران دے متعدد حصےآں سمیت ماوراء النہر و موجودہ ہندوستان دے علاقےآں اُتے پھیلی غزنوی سلطنت (963ء تا 1187ء) والے، عباسی خلافت نوں دکھاوے دے طور برائے ناں ہی نمائندگی دیندے سن ۔ فاطمیون (909ء تا 1171ء)، تیونس وچ عباسی خلافت نوں غاصب قرار دے کے اپنی وکھ خلافت (920ء) دا دعویٰ کر چکے سن [۲۷] تے اسپین وچ عبد الرحمن سوم، 928ء وچ اپنے لئی خلیفہ دا لقب استعمال کر رہیا سی[۲۶]۔ ایہ اوہ سماں سی کہ اک ہی وقت وچ دنیا وچ گھٹ توں گھٹ تن وڈی خلافتاں موجود سن تے ہر جانب توں خلیفہ بازی اپنے زوراں اُتے سی، ایہ بیک وقت موجود خلافتاں ؛ خلافت عباسیہ، خلافت فاطمیہ تے خلافت قرطبہ (اندلسی امیہ) کيتیاں سن۔ 1169ء وچ نور الدین زنگی نے شیر کوہ دے ذریعے مصر اپنے تسلط وچ لے کے فاطمیہ خلافت دا خاتمہ کيتا۔ صلاح الدین ایوبی (1138ء تا 1193ء) نے 1174ء وچ ایوبی سلطنت دی بنیاد پائی۔[۲۸] تے 1187ء وچ مسیحیاں دی قائم کردہ مملکت بیت المقدس توں بیت المقدس نوں آزاد کروا لیا۔ 1342ء وچ ایوبی سلطنت دے خاتمے تے مملوک (1250ء تا 1517ء) حکومت دے قیام توں پہلے اس سلطنت وچ اک خاتون سلطانہ، شجر الدر (1249ء تا 1250ء) نے وی ستويں صلیبی جنگاں دے دوران وچ قیادت کی[۲۹]
طوائف الملوک تا استعماریت
1258ء وچ چنگیز دے پوتے توں بچ نکلنے والے عباسیاں نے مصر وچ مملوکاں دی سلطنت (1250ء تا 1517ء) وچ خلفیہ دا لقب اختیار کر کے عباسی (فرار ہوجانے والی) خلافت نوں مملوکاں دی عثمانیاں دے سلیم اول دے ہتھوں شکست ہونے تک (1517ء) ناں دکھاوے دی طرح قائم رکھیا تے فیر سلیم اول نے آخری مصری عباسی خلیفہ، محمد المتوکل ثانی (1509ء تا 1517ء) دے بعد خلیفہ دا لقب اس توں اپنے لئی حاصل کر ليا۔ ھاشم ثانی دے بعد خلافت قرطبہ (756ء تا 1031ء) ختم ہوئی تے الاندلس چھوٹی چھوٹی ریاستاں وچ بٹ گیا۔ دولت مرابطین دے یوسف بن تاشفین نے 1094ء وچ اسنوں فیر متحد کيتا لیکن اس دے بعد دولت موحدون آئی تے معرکہ العقاب (1212ء) وچ انہاں دی شکست اُتے دوبارہ اندلس دا شیرازہ بکھر گیا تے 1492ء وچ ابو عبد اللہ اندلس نوں مسیحیاں دے حوالے کر کہ مراکش آگیا۔ ادھر مشرق دی جانب مملوکاں توں سلطنت غزنویہ (986ء تا 1186ء) تے سلطنت غوریہ (1148ء تا 1215ء) نے خلافت نوں طوائف بنانے وچ اپنا کردار ادا کيتا، اس دے بعد خلجی خاندان تے تغلق خاندان آئے تے 1526ء وچ سلطنت دہلی، سلطنت مغلیہ بن گئی۔
اجمالی جائزہ
جغرافیائی اعتبار توں مسیحیت تے یہودیت دی طرح اسلام وی انہاں ہی علاقےآں توں دنیا وچ آیا کہ جنہاں نوں مشرقی وسطٰی دے ناں توں جانیا جاندا اے۔ اسلام وچ حضرت محمدصلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے نال ہور تمام انبیا اُتے ایمان رکھیا جاندا اے تے انہاں وچ قرآن ہی دی سورت 35 (فاطر) دی آیت 24 دے مطابق، قرآن وچ درج 25 انبیاء و مرسال[۳۰] دے علاوہ انہاں وچ اوہ تمام وی شامل نيں جنہاں دا ذکر قرآن وچ نئيں آندا، مثال دے طور اُتے سدھارتھ گوتم بدھ مت تے ہور مذاہب دی ابتدا کرنے والے[۳۱]، قرآن دی رو توں ایہ تمام لوک خدا دی طرف توں اوہی پیغام اپنی اپنی امت وچ لیائے سن کہ جو آخری بار قرآن لایا، مگر انہاں وچ تحریف پیدا ہوئے گئی۔
- یقیناً اساں بھیجیا اے تسيں نوں حق دے نال خوشخبری دینے والا تے ڈرانے والا بنا کے۔
اور نئيں اے کوئی امت مگر ضرور آیا اے اس وچ کوئی منتبہ کرنے والا۔ (قرآن؛ 35:24)
تقدمِ زمانی دے لحاظ توں تمام توحیدیہ مذاہب وچ جدید ترین کتاب ہونے دے باوجود عقیدے دے لحاظ توں قرآن قدیم ترین الہامی کتاب سمجھی جاندی اے تے عرب و عجم سمیت تمام دنیا دے مسلماناں وچ عربی ہی وچ اسنوں پڑھیا جاندا اے، جدوں کہ اس دے متعدد لسانی تراجم نوں (نال درج عربی دے لئی) محض تشریح دی حیثیت حاصل ہُندی اے۔[۳۲] اسلام وچ جنہاں گلاں اُتے ایمان رکھنا ضروری اے انہاں دا ذکر اجزائے ایمان دے قطعے وچ آچکيا اے، انہاں دے علاوہ توحید (شرک توں پ رہی ز) تے تخلیق وی انہاں اجزاء وچ بیان کیتے جاسکدے نيں۔ عبادات وچ نمازِ پنجگانہ و نمازِ جمعہ دے علاوہ عید و بقرعید وغیرہ دی نمازاں قابلِ ذکر نيں ؛ نمازاں دے علاوہ تمام ارکانِ اسلام عبادات وچ ہی شمار ہُندے نيں۔ اہم تہواراں وچ عیدالفطر و عید الاضحٰی شامل نيں۔ روگٹھ زندگی وچ اسلامی آدابِ زندگی اُتے قائم رہنے دی کوشش کيتی جاندی اے جنہاں وچ معاشرے دے مختلف افراد دے حقوق، مناسب لباس، بے پردگی توں بچاؤ تے آداب و القاب دا خیال رکھیا جاندا اے ؛ خرد و نوش وچ حلال و حرام دی تمیز ضروری اے۔ ایمان، سچائی تے دیانت ہر شعبۂ زندگی وچ ملحوظ خاطر رکھنے دی تاکید کيتی جاندی اے ؛ کم کاج تے فرائض منصبی نوں درست طور اُتے ادا کرنا تے محنت دی عظمت دے بارے وچ متعدد احادیث بیان کيتی جاندیاں نيں
اسلام و ہور مذاہب
تفصیلی لی لئی ویکھو: اسلام تے ہور مذاہب
از روئے قرآن، اسلام دی بنیادی تعلیمات وچ ایہ گل وی شامل اے کہ محمد صل للہ علیہ والہ وسلم توں پہلے جِنّے وی مذاہب اس دنیا وچ آئے اوہ فی الحقیقت اسلام سن تے جو عقائد محمد صل للہ علیہ والہ وسلم دی جانب توں انساناں نوں سکھائے گئے محمد صل للہ علیہ والہ وسلم توں گذشتہ تمام انبیا نے وی انہاں ہی عقائد دی تبلیغ دی سی۔ سورت النساء وچ درج اے ؛
- بے شک اساں وحی بھیجی اے تواڈی طرف جداں وحی بھیجی سی اساں نوح علیہ السلام تے انہاں نبیاں دی طرف جو اس دے بعد ہوئے تے وحی بھیجی اساں علیہ السلام، اسماعیل علیہ السلام، اسحاق علیہ السلام، یعقوب علیہ السلام تے اوالادِ یعقوب علیہ السلام دی طرف تے عیسیٰ علیہ السلام، ایوب علیہ السلام، یونس علیہ السلام ہارون علیہ السلام تے سليمان علیہ السلام دی طرف تے دتی اساں داؤد علیہ السلام نوں زبور۔ قرآن 04:163
مذکورہ بالا آیت توں دوسرے مذاہب دے بارے وچ اسلام دے نظریے دی وضاحت سامنے آجاندی اے۔
اسلام وچ انبیا
قرآن ہی دی سورت 35 (فاطر) دی آیت 24 دے مطابق، قرآن وچ درج 25 انبیاء و مرسال[۳۰] دے علاوہ اسلامی عقائد دے مطابق ایداں دے انبیا اکرام وی نيں کہ جنہاں دا ذکر قرآن وچ نئيں آندا، قطعہ بنام اجمالی جائزہ وچ درج آیت توں ایہ گل عیاں اے کہ ہر امت وچ نبی (یا انبیا) بھیجے گئے، اس سلسلے وچ اک حدیث وی مسند احمد بن حنبل تے فتح الباری بشرح صحیح البخاری وچ آندی اے جس وچ پیغمبران دی تعداد 124000 بیان ہوئی اے۔[۳۳][۳۴][۳۵]؛ ظاہر اے کہ انہاں وچ انہاں مذاہب دے اوہ لوک منطقی طور اُتے شامل ہوئے جاندے نيں کہ جنہاں نوں اج انہاں مذاہب دی ابتدا کرنے والا یا انہاں مذاہب دا خدا منیا جاندا اے ؛ مثال دے طور اُتے سدھارتھ گوتم بدھ مت تے ہور مذاہب دی ابتدا کرنے والے[۳۱]، گوتم بدھ دے بارے وچ بعض علما دا خیال اے کہ ایہ پیغمبر ذو الکفل علیہ السلام (الانبیاء آیت 85) دی جانب اشارہ اے تے kifl اصل وچ سنسکرت دے لفظ (Kapilavastu) نوں تشبیہ اے،[۳۶] گو ایہ خیال سنی[۳۶] تے شیعہ [۳۷] دے علاوہ خود بدھ مذہب والےآں وچ وی پایا جاندا اے [۳۸] لیکن چونکہ گوتم بدھ دا ناں براہ راست قرآن وچ نئيں آندا اس لئی متعدد علما اس وضاحت نوں تسلیم نئيں کردے۔ قرآن دی رو توں ایہ تمام لوک خدا دی طرف توں اوہی پیغام اپنی اپنی امت وچ لیائے سن کہ جو آخری بار قرآن لایا، مگر انہاں وچ تحریف پیدا ہوئے گئی۔ اک لکھ چوبیس ہزار دی تعداد دے بارے وچ متعدد نظریات دیکھنے وچ آندے نيں تے بوہت سارے علما دے نزدیک ایہ عدد کوئی معین یا ناقابل ترمیم نئيں اے [۳۹]
اسلام اُتے انتقاد
تفصیلی لی لئی ویکھو: انتقاد بر اسلام
ہور ویکھو
تفصیلی لی لئی ویکھو: اسلام دا خاکہ
- انتقاد بر اسلام
- قرآن دا چیلنج
- فرہنگ اسلام
- اسلام دی تریخ
- اسلام تے تشدد
- اسلام تے ہور مذاہب
- اسلام بلحاظ ملک
- اسلامی معاشیات
- اسلامی اخلاقیات
- اسلام تے انسانیت
- اسلام وچ اخلاقی تعلیم
- اسلامی ادب
- اسلامی اساطیر
- مسلماناں وچ تفرقات
- اسلامیات
- مسلمان شاہی خاندان تے سلطنتاں
- نومسلم شخصیتاں
- مسلمان شخصیتاں دیاں لسٹاں
- وڈے مذہبی گروہ
- عالم اسلام
- تبدیلی مذہب#اسلام
- مقدس متون وچ سائنسی پیش آگہی
- اسلامی تریخ دا خط زمانی
- جنوبی ایشیا وچ اسلام
- اسلام وچ ملنساری
حوالے
- ↑ آخر اسلام کیوں دنیا دا تیزی توں ترقی پاندا ہويا مذہب اے – Pew Research Center
- ↑ ۲.۰ ۲.۱ Is the Qur'an for Arabs Only? By Abul A'la Mawdudi آن لائن موقع
- ↑ مسلم آبادی 1.6 ارب تے 1.82 ارب دا بیان
- ↑ Learning Arabic at Berkeley By Sonia S'hiri ايسے کروڑ
- ↑ اردو ترجمے دے نال اک موقع بنام آسان قرآن
- ↑ ahl al-quran at oxford islamic studies online آن لائن صفحہ
- ↑ the ahle sunnat wal jamaat آن لائن صفحہ
- ↑ Ahl-i Hadith آن لائن بیان
- ↑ see: sachal sarmast at dargahs of india and the world آن لائن صفحہ
- ↑ shia encyclopedia at scribd آن لائن صفحہ
- ↑ آسان قرآن
- ↑ preservation of quran آن لائن مضمون
- ↑ basic articles of faith صفحہ آن لائن
- ↑ fundamental articles of faith صفحہ آن لائن
- ↑ islamic academy نامی موقع اُتے ایمان مفصل و مجمل دا بیان
- ↑ اسلام دی آبادیات آن لائن صفحہ
- ↑ کِنے شیعہ موجود نيں؟ آن لائن صفحہ
- ↑ islamicity وچ اسلام دے پنج ارکان آن لائن صفحہ
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ ارکان اسلام: (da'a'im al-islam of al-qadi al nu'man oxford univ. press 780195684353 کتاباں فروش موقع
- ↑ انسائکلوپیڈیا looklex اُتے دروز آن لائن صفحہ
- ↑ the first dynasty of islam by G.R. Hawting آن لائن اقتباس
- ↑ ۲۳.۰ ۲۳.۱ invaders by ian frazier: the new yourker آن لائن مضمون
- ↑ Matthew E. Falagas, Effie A. Zarkadoulia, George Samonis (2006)۔ "Arab science in the golden age (750–1258 C.E.) and today"، The FASEB Journal 20، p. 1581–1586.
- ↑ caliphate at student britannica صفحہ آن لائن
- ↑ ۲۶.۰ ۲۶.۱ caliphate at encyclopedia britannica صفحہ آن لائن
- ↑ caliphate at history.com آن لائن مضمون
- ↑ medieval crusades آن لائن مضمون
- ↑ Female Heroes from the Time of the Crusades آن لائن مضمون
- ↑ ۳۰.۰ ۳۰.۱ islam web: fatwa 84425; number of messengers in quran آن لائن مضمون
- ↑ ۳۱.۰ ۳۱.۱ islam and buddhism by harun yahya آن لائن مضمون
- ↑ what everyone needs to know about islam by John Esposito
- ↑ فتح الباری بشرح صحیح البخاری آن لائن
- ↑ پاکستان لنک نامی اک موقع آن لائن بیان
- ↑ دارالافتاء اُتے اک بیان آن لائن موقع
- ↑ ۳۶.۰ ۳۶.۱ تنظیم اسلامی دی ویب سائٹ اُتے بیان القرآن؛ Surah An-Nisa (Ayat 158-176) (پیڈی ایف فائل)
- ↑ اک شیعہ موقع اُتے اک لکھ چوبیس ہزار دے عدد دا ذکر آن لائن مضمون
- ↑ قرآن وچ گوتم بدھ دے بارے وچ بدھ موقع آن لائن
- ↑ darul ifta; question آن لائن ربط
ملاحظے
کتابیات
- Accad, Martin (2003). "The Gospels in the Muslim Discourse of the Ninth to the Fourteenth Centuries: An Exegetical Inventorial Table (Part I)". Islam and Christian-Muslim Relations 14 (1).
- Ahmed, Akbar (1999). Islam Today: A Short Introduction to the Muslim World, 2.00, I. B. Tauris. ISBN 978-1-86064-257-9.
- Bennett, Clinton (2010). Interpreting the Qur'an: a guide for the uninitiated. Continuum International Publishing Group, 101. ISBN 978-0-8264-9944-8.
- Brockopp, Jonathan E. (2003). Islamic Ethics of Life: abortion, war and euthanasia. University of South Carolina press. ISBN 1-57003-471-0.
- Cohen-Mor, Dalya (2001). A Matter of Fate: The Concept of Fate in the Arab World as Reflected in Modern Arabic Literature. Oxford University Press. ISBN 0-19-513398-6.
- Curtis, Patricia A. (2005). A Guide to Food Laws and Regulations. Blackwell Publishing Professional. ISBN 978-0-8138-1946-4.
- Esposito, John (2010). Islam: The Straight Path, 4th, Oxford University Press. ISBN 978-0-19-539600-3.
- Esposito, John (1998). Islam: The Straight Path, 3rd, Oxford University Press. ISBN 978-0-19-511234-4.
- (2000a) Muslims on the Americanization Path?. Oxford University Press. ISBN 0-19-513526-1.
- Esposito, John (2000b). Oxford History of Islam. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-510799-9.
- Esposito, John (2002a). Unholy War: Terror in the Name of Islam. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-516886-0.
- Esposito, John (2002b). What Everyone Needs to Know about Islam. Oxford University Press. ISBN 0-19-515713-3.
- Esposito, John (2003). The Oxford Dictionary of Islam. اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس. ISBN 0-19-512558-4.
- Esposito, John (2004). Islam: The Straight Path, 3rd Rev Upd, Oxford University Press. ISBN 978-0-19-518266-8.
- Farah, Caesar (1994). Islam: Beliefs and Observances, 5th, Barron's Educational Series. ISBN 978-0-8120-1853-0.
- Farah, Caesar (2003). Islam: Beliefs and Observances, 7th, Barron's Educational Series. ISBN 978-0-7641-2226-2.
- Firestone, Reuven (1999). Jihad: The Origin of Holy War in Islam. Oxford University Press. ISBN 0-19-512580-0.
- Ghamidi, Javed (2001). Mizan. المورد. OCLC 52901690.
- (2005) A Concise History of the Middle East, 8th, Westview Press. ISBN 978-0-8133-4275-7.
- (2006) Women and Religion in the African Diaspora: Knowledge, Power, and Performance. Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-8370-9.
- Haddad, Yvonne Yazbeck (2002). Muslims in the West: from sojourners to citizens. اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس.
- Hawting, G. R. (2000). The First Dynasty of Islam: The Umayyad Caliphate AD 661–750. Routledge. ISBN 0-415-24073-5.
- Hedayetullah, Muhammad (2006). Dynamics of Islam: An Exposition. Trafford Publishing. ISBN 978-1-55369-842-5.
- (2007) Islam and Qur'an. ISBN 978-1-59008-047-4.
- (1977a) Cambridge History of Islam, Vol. 1. Cambridge University Press. ISBN 0-521-29136-4.
- (1977b) Cambridge History of Islam, Vol. 2. Cambridge University Press. ISBN 0-521-29137-2.
- (2003) A History of the Arab Peoples. Belknap Press; Revised edition. ISBN 978-0-674-01017-8.
- Kobeisy, Ahmed Nezar (2004). Counseling American Muslims: Understanding the Faith and Helping the People. Praeger Publishers. ISBN 978-0-313-32472-7.
- Kramer, Martin (1987). Shi'Ism, Resistance, and Revolution. Westview Press. ISBN 978-0-8133-0453-3.
- Lapidus, Ira (2002). A History of Islamic Societies, 2nd, Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-77933-3.
- Lewis, Bernard (1984). The Jews of Islam. Routledge & Kegan Paul. ISBN 0-7102-0462-0.
- Lewis, Bernard (1993). The Arabs in History. Oxford University Press. ISBN 0-19-285258-2.
- Lewis, Bernard (1997). The Middle East. Scribner. ISBN 978-0-684-83280-7.
- Lewis, Bernard (2001). Islam in History: Ideas, People, and Events in the Middle East, 2nd, Open Court. ISBN 978-0-8126-9518-2.
- Lewis, Bernard (2003). What Went Wrong?: The Clash Between Islam and Modernity in the Middle East, Reprint, Harper Perennial. ISBN 978-0-06-051605-5.
- Lewis, Bernard (2004). The Crisis of Islam: Holy War and Unholy Terror. Random House, Inc.، New York. ISBN 978-0-8129-6785-2.
- Madelung, Wilferd (1996). The Succession to Muhammad: A Study of the Early Caliphate. Cambridge University Press. ISBN 0-521-64696-0.
- (2006) Sufism in the West. Routledge. ISBN 0-415-27408-7.
- Menski, Werner F. (2006). Comparative Law in a Global Context: The Legal Systems of Asia and Africa. Cambridge University Press. ISBN 0-521-85859-3.
- (اکتوبر 2009) Mapping the Global Muslim Population: A Report on the Size and Distribution of the World's Muslim Population (PDF), پیو ریسرچ سینٹر. Retrieved on 2013-09-24.
- Momen, Moojan (1987). An Introduction to Shi'i Islam: The History and Doctrines of Twelver Shi'ism. Yale University Press. ISBN 978-0-300-03531-5.
- Nasr, Seyed Muhammad (1994). Our Religions: The Seven World Religions Introduced by Preeminent Scholars from Each Tradition (Chapter 7). HarperCollins. ISBN 0-06-067700-7.
- Nigosian, Solomon Alexander (2004). Islam: its history, teaching, and practices. Indiana University Press.
- Patton, Walter M. (اپریل 1900). "The Doctrine of Freedom in the Korân". The American Journal of Semitic Languages and Literatures (Brill Academic Publishers) 16 (3): 129. doi: . ISBN 90-04-10314-7.
- Peters, F. E. (2003). Islam: A Guide for Jews and Christians. Princeton University Press. ISBN 0-691-11553-2.
- Rahman, H. U. (1999). Chronology of Islamic History, 570-1000 CE, 3rd, Ta-Ha Publishers Ltd.
- Rippin, Andrew (2001). Muslims: Their Religious Beliefs and Practices, 2nd, Routledge. ISBN 978-0-415-21781-1.
- Sachedina, Abdulaziz (1998). The Just Ruler in Shi'ite Islam: The Comprehensive Authority of the Jurist in Imamite Jurisprudence. Oxford University Press US. ISBN 0-19-511915-0.
- Siljander, Mark D. and John David Mann. A Deadly Misunderstanding: a Congressman's Quest to Bridge the Muslim-Christian Divide۔ First ed. New York: Harper One, 2008. ISBN 978-0-06-143828-8
- Smith, Jane I. (2006). The Islamic Understanding of Death and Resurrection. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-515649-2.
- (1979) Shi'ite Islam. Suny press. ISBN 0-87395-272-3.
- Teece, Geoff (2003). Religion in Focus: Islam. Franklin Watts Ltd. ISBN 978-0-7496-4796-4.
- Trimingham, John Spencer (1998). The Sufi Orders in Islam. Oxford University Press. ISBN 0-19-512058-2.
- Turner, Colin (2006). Islam: the Basics. Routledge (UK). ISBN 0-415-34106-X.
- Turner, Bryan S. (1998). Weber and Islam. Routledge (UK). ISBN 0-415-17458-9.
- Waines, David (2003). An Introduction to Islam. Cambridge University Press. ISBN 0-521-53906-4.
- Watt, W. Montgomery (1973). The Formative Period of Islamic Thought. University Press Edinburgh. ISBN 0-85224-245-X.
- Watt, W. Montgomery (1974). Muhammad: Prophet and Statesman, New, Oxford University Press. ISBN 0-19-881078-4.
- Weiss, Bernard G. (2002). Studies in Islamic Legal Theory. Boston: Brill Academic publishers. ISBN 90-04-12066-1.
انسائیکلوپیڈیا
- William H. McNeill; Jerry H. Bentley; David Christian, eds. (2005). Berkshire Encyclopedia of World History. Berkshire Publishing Group. ISBN 978-0-9743091-0-1.
- Gabriel Oussani, ed. (1910). Catholic Encyclopedia.
- Paul Lagasse; Lora Goldman; Archie Hobson et al., eds. (2000). The Columbia Encyclopedia (6th ed.). Gale Group. ISBN 978-1-59339-236-9.
- Ahmad, Imad-ad-Dean (2008). "Islam". In Hamowy, Ronald. The Encyclopedia of Libertarianism. The Encyclopedia of Libertarianism. Thousand Oaks, CA: SAGE; Cato Institute. pp. 256–58. ISBN 978-1-4129-6580-4. LCCN 2008009151. OCLC 750831024. doi:10.4135/9781412965811.n155.
- Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica, Inc.
- Erwin Fahlbusch; William Geoffrey Bromiley, eds. (2001). Encyclopedia of Christianity (1st ed.). Eerdmans Publishing Company, and Brill. ISBN 0-8028-2414-5.
- John Bowden, ed. (2005). Encyclopedia of Christianity (1st ed.). Oxford University Press. ISBN 0-19-522393-4.
- Bearman, P.J.; Bianquis, Th.; Bosworth, C. E.; van Donzel, E.; Heinrichs, W. P. (eds.). انسائیکلوپیڈیا الاسلامیہ. Brill Academic Publishers. ISSN 1573-3912.
- Richard C. Martin; Said Amir Arjomand; Marcia Hermansen; Abdulkader Tayob; Rochelle Davis; John Obert Voll, eds. (2003). Encyclopedia of Islam and the Muslim World. MacMillan Reference Books. ISBN 978-0-02-865603-8.
- Jane Dammen McAuliffe (ed.). Encyclopaedia of the Qur'an Online. Brill Academic Publishers.
- Salamone Frank, ed. (2004). Encyclopedia of Religious Rites, Rituals, and Festivals (1st ed.). Routledge. ISBN 978-0-415-94180-8.
- Glasse Cyril, ed. (2003). New Encyclopedia of Islam: A Revised Edition of the Concise Encyclopedia of Islam. AltaMira Press. ISBN 978-0-7591-0190-6.
ہور پڑھو
- Abdul-Haqq, Abdiyah Akbar (1980)۔ Sharing Your Faith with a Muslim۔ Minneapolis: Bethany House Publishers. N.B۔ Presents the genuine doctrines and concepts of Islam and of the Holy Qur'an, and this religion's affinities with Christianity and its Sacred Scriptures, in order to "dialogue" on the basis of what both faiths really teach. ISBN 0-87123-553-6
- Akyol, Mustafa (2011). Islam Without Extremes, 1st, W. W. Norton & Company. ISBN 978-0-393-07086-6.
- Arberry, A. J. (1996). The Koran Interpreted: A Translation, 1st, Touchstone. ISBN 978-0-684-82507-6.
- Cragg, Kenneth (1975)۔ The House of Islam، in The Religious Life of Man Series۔ Second ed. Belmont, Calif.: Wadsworth Publishing Co.، 1975. xiii, 145 p. ISBN 0-8221-0139-4
- Hourani, Albert (1991)۔ Islam in European Thought۔ First pbk. ed. Cambridge, Eng.: Cambridge University Press, 1992, cop. 1991. xi, 199 p. ISBN 0-521-42120-9; alternative ISBN on back cover, 0-521-42120-0
- Khan, Muhammad Muhsin (1999). Noble Quran, 1st, Dar-us-Salam Publications. ISBN 978-9960-740-79-9.
- A. Khanbaghi (2006)۔ The Fire, the Star and the Cross: Minority Religions in Medieval and Early Modern Iran۔ I. B. Tauris.
- Khavari, Farid A. (1990)۔ Oil and Islam: the Ticking Bomb۔ First ed. Malibu, Calif.: Roundtable Publications. viii, 277 p.، ill. with maps and charts. ISBN 0-915677-55-5
- Kramer (ed.), Martin (1999). The Jewish Discovery of Islam: Studies in Honor of Bernard Lewis. Syracuse University. ISBN 978-965-224-040-8.
- Kuban, Dogan (1974). Muslim Religious Architecture. Brill Academic Publishers. ISBN 90-04-03813-2.
- Lewis, Bernard (1994). Islam and the West. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-509061-1.
- Lewis, Bernard (1996). Cultures in Conflict: Christians, Muslims, and Jews in the Age of Discovery. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-510283-3.
- Mubarkpuri, Saifur-Rahman (2002). صفی الرحمٰن مبارک پوری: Biography of the Prophet. Dar-us-Salam Publications. ISBN 978-1-59144-071-0.
- Najeebabadi, Akbar Shah (2001). History of Islam. Dar-us-Salam Publications. ISBN 978-1-59144-034-5.
- Nigosian, S. A. (2004). Islam: Its History, Teaching, and Practices, New, Indiana University Press. ISBN 978-0-253-21627-4.
- Rahman, Fazlur (1979). Islam, 2nd, University of Chicago Press. ISBN 0-226-70281-2.
- Tausch, Arno (2009). What 1.3 Billion Muslims Really Think: An Answer to a Recent Gallup Study, Based on the "World Values Survey"۔ Foreword Mansoor Moaddel, Eastern Michigan University, 1st, Nova Science Publishers, New York. ISBN 978-1-60692-731-1.
- Tausch, Arno (2015). The political algebra of global value change. General models and implications for the Muslim world. With Almas Heshmati and Hichem Karoui., 1st, Nova Science Publishers, New York. ISBN 978-1-62948-899-8.
- Walker, Benjamin (1998). Foundations of Islam: The Making of a World Faith. Peter Owen Publishers. ISBN 978-0-7206-1038-3.
باہرلے جوڑ
اسلام دے بارے چ ہور جانن لئی وکیپیڈیاساتھی منصوبے: | |
ڈکشنری وکشنری توں | |
مشترکہ زریعے کومنز توں | |
آزاد تعلیمی موادتے مصروفیات ویکیورسٹی توں | |
آزاد متن خبراں ویکی اخبار توں | |
مختلف اقتباساں دا مجموعہ ویکی اقتباسات توں | |
آزاد کتاب گھر ویکی منبع توں | |
آزاد نصابی تے دستی کتاباں ویکی کتاباں توں |
- تعلیمی وسائل
- آن لائن مآخذ
- اسلام، اُتے مقالہ انسائیکلوپیڈیا بریطانیکا
- اسلام at DMOZ
- ڈائریکٹریاں
- اسلام (کتاباں دی الماری) در پروجیکٹ گٹنبرگ
- اسلام از یوسیبی لائبریریاں GovPubs
|
|
|
|
- Pages with TemplateStyles errors
- مضامین جنہاں وچ عربی بولی دا متن شامل اے
- مضامین جنہاں وچ اردو بولی دا متن شامل اے
- ویکی ڈیٹا توں ماخوذ مؤثر شخصیتاں
- سانچہ معلومات شخص استعمال کرنے والے صفحات جنہاں دا جائزے لینے دی ضرورت اے
- ٹُٹے ہوئے جوڑاں آلے صفحے
- Pages using citations with old-style implicit et al. in editors
- Articles with DMOZ links
- ویکیپیڈیا مضامین مع VIAF شناخت کنندگان
- ویکیپیڈیا مضامین مع LCCN شناخت کنندگان
- ویکیپیڈیا مضامین مع GND شناخت کنندگان
- ویکیپیڈیا مضامین مع BNF شناخت کنندگان
- اسلام
- 610ء دیاں تاسیساں
- ابراہیمی مذاہب
- توحیدی مذاہب
- زر اشتراک درکار مواد دے روابط اُتے مشتمل صفحات
- مذہب
- 1000 چائیدے آرٹیکل