ایدئالیسم: تفاوت میان نسخهها
جز ربات ردهٔ همسنگ (۲۰) +مرتب(۲.۴): + رده:جنبشهای فلسفی+رده:فلسفه بر پایه منطقه |
Arfarshchi (بحث | مشارکتها) حوزهٔ مصوب هنرهای تجسمی است چون فرهنگستان کارگروه فلسفه ندارد (تا جایی که من دیدهام) خیلی وقتها واژهای میان چندین حوزه مشترک است. |
||
خط ۱: | خط ۱: | ||
[[پرونده:Parmenides.jpg|بندانگشتی|{{نقل قول|... زیرا اندیشیدن و هستی هر دو همان است.|پارمنیدس، ۳<ref>{{پک|خراسانی|ک=نخستین فیلسوفان یونان|ص=۲۷۸}}</ref>}}]] |
[[پرونده:Parmenides.jpg|بندانگشتی|{{نقل قول|... زیرا اندیشیدن و هستی هر دو همان است.|پارمنیدس، ۳<ref>{{پک|خراسانی|ک=نخستین فیلسوفان یونان|ص=۲۷۸}}</ref>}}]] |
||
⚫ | '''آرمانگرایی'''<ref>{{یادکرد-فرهنگستان <!-- اطلاعات واژه --> |واژهٔ مصوب=آرمانگرایی |حوزه= هنرهای تجسمی | واژهٔ غیرفارسی با حروف فارسی =ایدئالیسم | واژهٔ غیرفارسی با حروف زبان اصلی =idealism |زبان واژهٔ غیرفارسی =انگلیسی <!-- اطلاعات منبع --> |دفتر=نخست تا چهارم |بخش=لاتین |تاریخ بازچاپ= |سرواژه= idealism }}</ref> یا '''ایدئالیسم''' یا مینوگروی {{به آلمانی|Idealismus}} یک گرایش فلسفی است که مدّعی است موضوع واقعی [[معرفت]] [[ایده|ایدهها]] استند. ایدئالیسم مدّعی نیست [[ذهن]] خالق [[ماده]] یا جهان مادی است، اینگونه برداشت معرفت را با موضوع معرفت اشتباه میکند.<ref>{{پک|Bunnin|2004|ک =The Blackwell Dictionary of Western Philosophy|م = Idealism|ص =322|زبان = en}}</ref> با اصطلاحات [[فلسفهٔ صدرایی]] ایدئالیسم یعنی، برای عاقل تنها [[معقول بالذات]] یا [[نفسالأمر]] دارای تأصل است، زیرا علم به عالم خارج، جز از مجرای معقول بالذات ممکن نیست و عالم خارج، از این حیث که [[معقول بالعرض]] است، متعَلَّق معرفت انسانی قرار نمیگیرد.<ref>{{پک|طباطبایی|۱۳۷۴|ک = ابن خلدون و علوم اجتماعی|ص = ۲۱۵}}</ref> |
||
⚫ | '''ایدئالیسم''' یا مینوگروی {{به آلمانی|Idealismus}} یک گرایش فلسفی است که مدّعی است موضوع واقعی [[معرفت]] [[ایده|ایدهها]] استند. ایدئالیسم مدّعی نیست [[ذهن]] خالق [[ماده]] یا جهان مادی است، اینگونه برداشت معرفت را با موضوع معرفت اشتباه میکند.<ref>{{پک|Bunnin|2004|ک =The Blackwell Dictionary of Western Philosophy|م = Idealism|ص =322|زبان = en}}</ref> با اصطلاحات [[فلسفهٔ صدرایی]] ایدئالیسم یعنی، برای عاقل تنها [[معقول بالذات]] یا [[نفسالأمر]] دارای تأصل است، زیرا علم به عالم خارج، جز از مجرای معقول بالذات ممکن نیست و عالم خارج، از این حیث که [[معقول بالعرض]] است، متعَلَّق معرفت انسانی قرار نمیگیرد.<ref>{{پک|طباطبایی|۱۳۷۴|ک = ابن خلدون و علوم اجتماعی|ص = ۲۱۵}}</ref> |
||
== گونههای ایدئالیسم == |
== گونههای ایدئالیسم == |
نسخهٔ ۱۴ اوت ۲۰۱۲، ساعت ۱۶:۱۹
... زیرا اندیشیدن و هستی هر دو همان است.
— پارمنیدس، ۳[۱]
آرمانگرایی[۲] یا ایدئالیسم یا مینوگروی (به آلمانی: Idealismus) یک گرایش فلسفی است که مدّعی است موضوع واقعی معرفت ایدهها استند. ایدئالیسم مدّعی نیست ذهن خالق ماده یا جهان مادی است، اینگونه برداشت معرفت را با موضوع معرفت اشتباه میکند.[۳] با اصطلاحات فلسفهٔ صدرایی ایدئالیسم یعنی، برای عاقل تنها معقول بالذات یا نفسالأمر دارای تأصل است، زیرا علم به عالم خارج، جز از مجرای معقول بالذات ممکن نیست و عالم خارج، از این حیث که معقول بالعرض است، متعَلَّق معرفت انسانی قرار نمیگیرد.[۴]
گونههای ایدئالیسم
ایدئالیسم در دوران باستان
اگر این جهان زیباست، پس بیگمان در ایجاد جهان آنچه را سرمدی است سرمشق قرار داده.
— افلاطون، تیمائوس ۲۹[۵]
تئودور گمپرتس در اثر خود با عنوان متفکران یونان نظریهٔ پارمنیدس را قویترین سلاح در دست ماتریالیستهای باستان میداند در حالی که خود ِ نظریه مادهگرا نیست و از سوی دیگر از ستایش افلاطون، که بزرگترین مخالف مادهگرایی بود، از وی به عنوان «محترمترین فیلسوفان پیش از وی» یاد میکند.[۶]
نظریهٔ او (پارمنیدس) در دامن خود، دو برادر پرورده است که دشمن یکدیگرند، مذهب اصالت ماده و مذهب اصالت روح، این دو ضد آشتیناپذیر در حوزهٔ مابعدالطبیعه، از ریشهٔ واحدی سر بر زدهاند یعنی مفهوم دقیق جوهر، که گرچه ابداع فیلسوفان الئایی (پارمنیدس و پیروانش) نیست ولی به دست آنان از نظریهٔ مادهٔ نخستین بدرآورده شده و عرضه گردیده است.
— تئودور گمپرتس، متفکران یونان[۷]
به نظر فردریک کاپلستون پارمنیدس را، به سبب تأثیر ِ تردیدناپذیرش در افلاطون، میتوان به عنوان «پدر ایدئالیسم»، و افلاطون را «نخستین ایدئالیست بزرگ» توصیف کرد.[۸] از نظر افلاطون اشیاء محسوس از آنجهت در ایدهها شریکاند و از آنها تقلید میکنند که ایدهها صًوَر اصلی اشیاء محسوساند.[۹]
ایدئالیسم آلمانی
رستاخیز ایدئالیسم با کانت و در آثار وی روی میدهد.[۱۰] در تاریخ فلسفه دورانی را که با کانت آغاز و با فیشته، شلینگ، و هگل ادامه مییابد، ایدئالیسم آلمانی مینامند.[۱۱] هگل دستگاه فلسفی خود را دربرگیرندهٔ دستاوردهای ایدئالیسم آلمانی و به اصطلاح خود او نتیجهٔ دیالکتیکی تمامی منازل ایدئالیسم آلمانی میداند. فیشته نمایندهٔ ایدئالیسم درونذات، نمایندهٔ تضاد جاودانهٔ من و جز-من است. شلینگ نمایندهٔ ایدئالیسم برونذات است، یعنی پذیرش همانی من و جز-من در مطلق، و هگل نمایندهٔ ایدئالیسم مطلق است.[۱۲]
ایدئالیسم ترافرازنده
ایدئالیسم مصطلح من نوع کاملاً بخصوصی است ... [که] آن را ... ایدئالیسم انتقادی مینامم.
— ایمانوئل کانت، تمهیدات[۱۳]
کانت بنیادنگذار گونهای از ایدئالیسم است که آن را «ایدئالیسم ترافرازنده (فراباشنده، استعلایی)» مینامد.[۱۴]
من از ایدئالیسم ترافرازندهٔ همهٔ پدیدارها این را میفهمم که طبق آن ما همهٔ پدیدارها را چونان تصورات محض، و نه چونان چیزهای در خود، میانگاریم؛ و هماهنگ با آن زمان و مکان فقط صورتهای دریافتهای حسی ما هستند نه آنکه تعیّناتی برای خود، یا شرایط متعلقهایی که چونان در خود به شمار روند.
— کانت، سنجش خرد ناب، الف ۳۶۹
کانت در توضیح تفاوت ایدئالیسم خود با ایدئالیسم برکلی توضیح میدهد :
سخن همهٔ ایدهآلیستهای واقعی، از فیلسوفان الئائی تا اسقف برکلی در این عبارت خلاصه میشود که : «هر شناختی که از حس و تجربه حاصل شود جز توهم هیچ نیست و حقیقت، تنها در تصورات فاهمهٔ محض و عقل است.»
— کانت، تمهیدات[۱۵]
و میافزاید :
بر خلاف این سخن، اصلی که حاکم بر سراسر ایدهآلیسم من و تعیینکنندهٔ آن است این است که : «هر شناختی که دربارهٔ اشیاء صرفاً از فاهمهٔ محض یا عقل محض حاصل شود جز توهم هیچ نیست و حقیقت فقط در تجربه است.»
— کانت، تمهیدات[۱۵]
ایدئالیسم درونذات
ایدئالیسم برونذات
ایدئالیسم مطلق
فلسفه یا ایدئالیسم است یا اصلاً فلسفه نیست.
— گئورگ هگل[۱۶]
وظیفهٔ فلسفه این است که وحدت اندیشه و هستی، که مفهوم بنیادی فلسفه است، خود موضوع [پژوهش] قرار گیرد و ادراک گردد؛ یعنی ذاتیترین خصلت ضرورت که معقول است دریافته شود.
— هگل، سخنرانیهایی در تاریخ فلسفه، ج ۳، آغاز بخش ۳[۱۷]
ایدئالیسم اشکالی
... این قضیهٔ «من هستم»، هربار که آن را بر زبان آورم یا در ذهن تصور کنم، بالضروره صادق است.
— رُنه دکارت، تأمّلات[۱۸]
نظریهٔ دکارت که وجود اعیان خارج (برابرایستاها) در مکان بیرون از ما را صرفاً گمانیک (مشکوک) و اثباتناپذیر اعلام میدارد.[۱۹]
[او] فقط یک حکم آروینی (تجربی) واحد را بیچون-و-چرا میشمارد : «من هستم.»
— کانت، سنجش خرد ناب، ص. ۳۳۱
ایدئالیسم جزمی
... هیچ جوهری غیر از روح یعنی آنچه ادراک میکند وجود ندارد.
— جرج برکلی، رساله در علم انسانی[۲۰]
نظریهٔ برکلی که وجود اعیان خارج (برابرایستاها) در مکان بیرون از ما را کاذب و ناممکن (ناتوانستنی) اعلام داشته.[۲۱]
[او] مکان را با همهٔ شیءهایی که چونان شرطی ناگسستنی بدانها پیوسته است، به منزلهٔ چیزی که فینفسه ناممکن است اعلام میدارد، و بدین سبب شیءها را در مکان نیز همچون انگارشهای محض میشمارد.
— کانت، سنجش خرد ناب ص. ۳۳۱
ایدئالیسم در سدهٔ بیستم
لئون برونشویگ به نحوی جزمی اصل بنیادی ایدئالیسم را در نظریهٔ شناخت مطرح میکند[۲۲] :
شناخت جهانی را میسازد که برای ما تنها جهان است. آنسوی هیچ نیست. چیزی در آنسوی شناخت بنابرتعریف دستنیافتنی و تعیینناپذیر است؛ یعنی برای ما برابر است با هیچ.
— برونشویگ[۲۲]
پانویس
- ↑ خراسانی، نخستین فیلسوفان یونان، ۲۷۸.
- ↑ «آرمانگرایی» [هنرهای تجسمی] همارزِ «ایدئالیسم» (به انگلیسی: idealism)؛ منبع: گروه واژهگزینی. جواد میرشکاری، ویراستار. (۱۳۷۶-۱۳۸۵). فرهنگ واژههای مصوب فرهنگستان. تهران: انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسی. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۷۵۳۱-۷۷-۱ (ذیل سرواژهٔ idealism)
- ↑ Bunnin, The Blackwell Dictionary of Western Philosophy, 322.
- ↑ طباطبایی، ابن خلدون و علوم اجتماعی، ۲۱۵.
- ↑ بورمان، افلاطون، ۶۵.
- ↑ گمپرتس، متفکران یونان، نخست: ۱۹۹.
- ↑ گمپرتس، همان، ۲۲۶.
- ↑ کاپلستون، تاریخ فلسفه، ۶۵.
- ↑ بورمان، همان، ۷۲.
- ↑ ستیس، فلسفهٔ هگل، ۴۱.
- ↑ Paul Redding، Stanford Encyclopedia of Philosophy.
- ↑ هیپولیت، مقدمهای بر فلسفهٔ تاریخ هگل، ۱۸.
- ↑ کانت، تمهیدات، ۲۳۳.
- ↑ خراسانی، از برونو تا کانت، ۲۷۲.
- ↑ ۱۵٫۰ ۱۵٫۱ کانت، همان، ۲۳۲.
- ↑ طباطبایی، گفتوگو دربارهٔ دین و هگل.
- ↑ خراسانی، همان، ۲۱۵.
- ↑ دکارت، تأملات، ۳۷.
- ↑ کانت، سنجش خرد ناب، ۳۳۱.
- ↑ برکلی، رساله در علم انسانی، ۲۵.
- ↑ کانت، همان، ۳۳۱.
- ↑ ۲۲٫۰ ۲۲٫۱ بوخنسکی، فلسفهٔ معاصر اروپایی، ۶۷.
منابع
- برکلی، جرج (۱۳۷۵). رساله در علم انسانی و سه گفت و شنود. ترجمهٔ منوچهر بزرگمهر. تهران: مرکز نشر دانشگاهی. شابک ۹۶۴-۰۱-۰۷۹۸-۰.
- بوخنسکی، اینوسنتیوس (۱۳۸۷). فلسفهٔ معاصر اروپایی. ترجمهٔ شرفالدین خراسانی. تهران: علمی و فرهنگی. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۴۴۵-۲۴۹-۹. پیوند خارجی در
|title=
وجود دارد (کمک) - بورمان، کارل (۱۳۸۹). افلاطون. ترجمهٔ محمدحسن لطفی. تهران: طرح نو. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۴۸۹-۰۵۹-۸.
- خراسانی، شرفالدین (۱۳۸۷). نخستین فیلسوفان یونان. ترجمهٔ نوشتههای فیلسوفان : شرفالدین خراسانی. تهران: علمی و فرهنگی. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۴۴۵-۴۷۱-۴.
- خراسانی، شرفالدین (۱۳۷۶). از برونو تا کانت. تهران: علمی و فرهنگی. شابک ۹۶۴-۴۴۵-۰۵۱-۵.
- دکارت، رُنه (۱۳۸۷). تأملات در فلسفهٔ اولی. ترجمهٔ احمد احمدی. تهران: سمت. شابک ۹۶۴-۴۵۹-۶۵۳-۶.
- ستیس، والتر ترنس (۱۳۸۷). فلسفهٔ هگل. ج. نخست. ترجمهٔ حمید عنایت. تهران: شرکت سهامی کتابهای جیبی. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۳۰۳-۰۳۸-۴.
- طباطبایی، جواد (۱۳۷۴). ابن خلدون و علوم اجتماعی. تهران: طرح نو.
- طباطبایی، جواد (تابستان و پاییز ۱۳۷۴). «گفتوگو دربارهٔ دین و هگل». نقد و نظر. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزهٔ علمیّه قم (۳ و ۴): ۳۰۸–۲۹۴. بایگانیشده از اصلی در ۱۳۸۵/۰۲/۱۹. تاریخ وارد شده در
|تاریخ بایگانی=
را بررسی کنید (کمک) - کاپلستون، فردریک (۱۳۷۵). تاریخ فلسفه. ج. نخست. ترجمهٔ جلالالدین مجتبوی. تهران: علمی و فرهنگی و سروش.
- کانت، ایمانوئل (۱۳۸۷). سنجش خرد ناب. ترجمهٔ م. ش. ادیبسلطانی. تهران: امیرکبیر. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۰۰-۰۹۳۵-۲.
- کانت، ایمانوئل (۱۳۸۴). تمهیدات : مقدمهای برای هر مابعدالطبیعهٔ آینده که به عنوان یک علم عرضه شود. ترجمهٔ غلامعلی حدّاد عادل. تهران: مرکز نشر دانشگاهی. شابک ۹۶۴-۰۱-۰۲۶۷-۹.
- گمپرتس، تئودور (۱۳۷۵). متفکران یونان. ج. نخست. ترجمهٔ محمدحسن لطفی. تهران: خوارزمی.
- هیپولیت، ژان (۱۳۸۶). مقدمهای بر فلسفهٔ تاریخ هگل. ترجمهٔ باقر پرهام. تهران: آگاه. شابک ۹۶۴-۴۱۶-۰۸۸-۶.
- Bunnin, Nicholas (2004). "Idealism". The Blackwell Dictionary of Western Philosophy (به انگلیسی). Blackwell publishing.
- Redding, Paul (2010). "Georg Wilhelm Friedrich Hegel". Stanford Encyclopedia of Philosophy (به انگلیسی) (2nd ed.). Metaphysics Research Lab, Center for the Study of Language and Information, Stanford University.