Preussen
Preussen (týskt: Preußen, gamalt proysiskt: Prūsa ella Prūsija) var eitt søguligt hertugadømi og frá 1701 kongaríki. Navnið kemur av proysarum, eitt baltiskt fólk í ætt við litavar og lettar, sum seinni varð týsktgjørt (germaniserað). Áðrenn Preussen gjørdist sjálvstøðugt hertugadømi, var tað partur av týska riddaralagsríkinum saman við Livonia (nútíðar Estland og Lettland).
Preussen Preußen | ||||||
| ||||||
| ||||||
Preussen (reytt) innanfyri týska ríkismarkið 1871-1918
| ||||||
Høvuðsstaður | Königsberg (1525–1701) Berlin (1701–1947) | |||||
Mál | ||||||
Trúgv | Protestantisma, Katolosisma | |||||
Stjórn | Monarki, demokrati | |||||
Hertugi | ||||||
- | 1525-1568 | Albert 1. (fyrsti) | ||||
- | 1688-1701 | Fríðrikur 1. (síðsti) | ||||
Kongur | ||||||
- | 1701-1713 | Fríðrikur 1. (fyrsti) | ||||
- | 1888-1918 | Wilhelm 2. (síðsti) | ||||
Forsætisráðharri | ||||||
- | 1918–1920 | Paul Hirsch (fyrsti) | ||||
- | 1933–1945 | Hermann Göring (síðsti) | ||||
Lóggávuting | Senatið | |||||
Søguligt tíðarskeið | Renesansan til nýggjari tíð | |||||
- | Hertugadømið Preussen | 10 april 1525 | ||||
- | Unión við Brandenburg | 27 august 1618 | ||||
- | Kongaríkið Preussen | 18 januar 1701 | ||||
- | Frístaturin Preussen | 9 november 1918 | ||||
- | Avtøka de facto | 30 januar 1934 | ||||
- | Avtøka de jure | 25 February 1947 | ||||
Vídd | ||||||
- | 1939 | 297,007 km² (115 sq mi) | ||||
Fólkatal | ||||||
- | 1939 est. | 41,915,040 | ||||
Tættleiki | 0,1 /km² (0,4 /sq mi) | |||||
Í dag partur av |
Hertugadømið Preussen 1525-1701:
Hertugi | Ár | Úrdr. |
---|---|---|
Albert | 1525-1568 | |
Albert Fríðrikur | 1568-1618 | |
Johan Sigismund | 1618-1619 | |
Georg Wilhelm II | 1619-1640 | |
Fríðrikur Wilhelm | 1640-1688 | |
Fríðrikur I | 1688-1701 |
Kongadømið Preussen 1701-1918:
Kongur | Ár | Úrdr. |
---|---|---|
Fríðrikur I | 1701-1713 | |
Fríðrikur Wilhelm I | 1713-1740 | |
Fríðrikur II | 1740-1786 | Kallaður Fríðrikur mikli |
Fríðrikur Wilhelm II | 1786-1797 | |
Fríðrikur Wilhelm III | 1797-1840 | Var í kríggi móti Napoleon |
Fríðrikur Wilhelm IV | 1840-1861 | |
Wilhelm I | 1861-1888 | Gjørdist fyrsti týski keisarin 1. januar 1871, og setti Bismarck sum kanslara |
Fríðrikur II | 1888-1888 | Annar týski keisarin. Vann Slesvig frá Danmark í 1864 |
Wilhelm II | 1888-1918 | Triði týski keisarin. Legði frá sær og fór í útlegd í Niðurlondum í 1918 |