Зоркӯл: Тафовут байни таҳрирҳо
Шухрат Саъдиев (баҳс | ҳисса) навсозӣ, илова |
No edit summary Барчасбҳо: вироиш тавассути телефони ҳамроҳ вироиш тавассути мурургари телефони ҳамроҳ Advanced mobile edit |
||
(6 intermediate revisions by 3 users not shown) | |||
Сатри 25: | Сатри 25: | ||
|Харитаи маҳал 1 = Бадахшон |
|Харитаи маҳал 1 = Бадахшон |
||
}} |
}} |
||
[[Акс:Кӯли Зоркӯл.jpg|чап| |
[[Акс:Кӯли Зоркӯл.jpg|чап|250px|мини|Кӯли Зоркӯл]] |
||
'''Зоркӯл''' |
'''Зоркӯл''' — яке аз кӯлҳои [[Тоҷикистон]] мебошад. Кӯли Зоркӯл дар кӯҳистони шарқии [[Помир]] дар ([[Ноҳияи Мурғоб]] ва [[Ноҳияи Ишкошим]]) воқеъ аст. |
||
* Зоркӯл аз шарқ то ба ғарб дар масофаи — 25 км тӯл кашидааст, масоҳаташ — 87 700 (га) |
* Зоркӯл аз шарқ то ба ғарб дар масофаи — 25 км тӯл кашидааст, масоҳаташ — 87 700 (га) |
||
* Ин кӯл аз нигоҳи ҳудуд 389 км мураббаъ масоҳатро ишғол намуда, дар баландии 3914 м воқеъ гардидааст. Баландии мутлақ — 4126 м |
* Ин кӯл аз нигоҳи ҳудуд 389 км мураббаъ масоҳатро ишғол намуда, дар баландии 3914 м воқеъ гардидааст. Баландии мутлақ — 4126 м |
||
* Дарозии кӯл — 33 км ва бараш — 23 кмро фаро гирифта, аз ҷануб дарёи Музкӯл, аз шимол дарёи Қароҷилғасой ҷорӣ мешавад. Ин кӯли пиряхӣ маҳсуб меёбад.<ref>Ҳомидов Д. Р. Таҳқиқи забоншиносии гидронимҳои мавзеъҳои таърихии тоҷикнишин/Рисолаи докт. илми филол. — Душанбе, 2018. — С. 126. — 470 с.{{ref-tg}}</ref> Аз Зоркӯл дарёи Помир ҷорӣ гардида ба дарёи [[Панҷ (рӯд)|Панҷ]] ҳамроҳ мешавад. |
* Дарозии кӯл — 33 км ва бараш — 23 кмро фаро гирифта, аз ҷануб дарёи Музкӯл, аз шимол дарёи Қароҷилғасой ҷорӣ мешавад. Ин кӯли пиряхӣ маҳсуб меёбад.<ref>Ҳомидов Д. Р. Таҳқиқи забоншиносии гидронимҳои мавзеъҳои таърихии тоҷикнишин/Рисолаи докт. илми филол. — Душанбе, 2018. — С. 126. — 470 с.{{ref-tg}}</ref> Аз Зоркӯл дарёи Помир ҷорӣ гардида ба дарёи [[Панҷ (рӯд)|Панҷ]] ҳамроҳ мешавад. |
||
== Таърих == |
== Таърих == |
||
Он дар заминаи мамнуъгоҳи Зоркӯл, бо масоҳати умумии 87,7 ҳазор га бунёд ёфтааст ва дар ҳудуди ноҳияҳои Мурғоб ва Ишкошими ВМКБ ҷойгир шудааст. Қаблан ин кӯл бо номи "Кӯли Викторияи Помир" маъруф буд, ки онро афсари бритониёӣ Ҷон Вуд ба кӯл гузоштааст. Ҷон Вуд дар соли 1838, ҳангоми сафар карданаш ба саргаҳи Амударё ин кӯлро ба муносибати Маликаи Бритониёи Кабир, Виктория номидааст. Тибқи тавофуқномаи Русияву Бритониёи соли 1895, сарҳади байни Империяи Русия ва Афғонистон қад-қади кӯл мегузашт. |
Он дар заминаи мамнуъгоҳи Зоркӯл, бо масоҳати умумии 87,7 ҳазор га бунёд ёфтааст ва дар ҳудуди ноҳияҳои Мурғоб ва Ишкошими ВМКБ ҷойгир шудааст. Қаблан ин кӯл бо номи "Кӯли Викторияи Помир" маъруф буд, ки онро афсари бритониёӣ Ҷон Вуд ба кӯл гузоштааст. Ҷон Вуд дар соли 1838, ҳангоми сафар карданаш ба саргаҳи Амударё ин кӯлро ба муносибати Маликаи Бритониёи Кабир, Виктория номидааст. Тибқи тавофуқномаи Русияву Бритониёи соли 1895, сарҳади байни Империяи Русия ва Афғонистон қад-қади кӯл мегузашт. |
||
== Макони табиӣ == |
== Макони табиӣ == |
||
Мамнуъгоҳ муҳимтарин ҷойест ва яке аз маконҳои табиӣ чӣ дар Осиёи Марказӣ ва чӣ дар саросари ҷаҳон мебошад, ки инҷо намуди гӯсфанди Марко Поло макони зист дорад. Дар ҳудуди мамнӯъгоҳ намудҳои нодири ҳайвонот - гурги сурх, хирси қаҳваранг, улари Тибетӣ, кумай, кабӯтари сафедпӯст ва ғайраҳо мавҷуданд. Фаунаи мамнӯъгоҳ аз ҷиҳати намудҳо беназир мебошад. |
Мамнуъгоҳ муҳимтарин ҷойест ва яке аз маконҳои табиӣ чӣ дар Осиёи Марказӣ ва чӣ дар саросари ҷаҳон мебошад, ки инҷо намуди гӯсфанди Марко Поло макони зист дорад. Дар ҳудуди мамнӯъгоҳ намудҳои нодири ҳайвонот - гурги сурх, хирси қаҳваранг, улари Тибетӣ, кумай, кабӯтари сафедпӯст ва ғайраҳо мавҷуданд. Фаунаи мамнӯъгоҳ аз ҷиҳати намудҳо беназир мебошад. |
||
Гурги сурх, архар, барс, солонгой, хирси қаҳваранг ва дигар ҳайвоноти мазеъ дар зери муҳофизати давлатӣ гирифта шуданд, зеро онҳо ба Китоби Сурхи ҷумҳурӣ дохил мешаванд. Ҳудуди мамнӯъгоҳи Зоркул объекти нодири мавзеи кӯҳсор мебошад, ки дар натиҷаи болоравии такрории кӯҳсор ба амал омадааст. Шароити иқлимии биёбони баландкӯҳ ба макони мавҷудияти бениҳоят баланди пиряхҳо, захираҳои глобалии оби тоза дар баландии 4500 м таъсир мерасонад.<ref> |
Гурги сурх, архар, барс, солонгой, хирси қаҳваранг ва дигар ҳайвоноти мазеъ дар зери муҳофизати давлатӣ гирифта шуданд, зеро онҳо ба Китоби Сурхи ҷумҳурӣ дохил мешаванд. Ҳудуди мамнӯъгоҳи Зоркул объекти нодири мавзеи кӯҳсор мебошад, ки дар натиҷаи болоравии такрории кӯҳсор ба амал омадааст. Шароити иқлимии биёбони баландкӯҳ ба макони мавҷудияти бениҳоят баланди пиряхҳо, захираҳои глобалии оби тоза дар баландии 4500 м таъсир мерасонад.<ref>{{Cite web|url=http://www.narodnaya.tj/index.php?option=com_content&view=article&id=7754:2018-10-25-06-51-46&catid=109:god-turizma-i-remesel&Itemid=267|title=Заповедник и озеро Зоркуль|author=|website=www.narodnaya.tj|date=25.10.2018|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-01-16}}{{Пайванди мурда|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |
||
Мамнуъгоҳи Зоркӯл дар ҳифз ва истифодаи мероси табии Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад.<ref>Қодиров Ф. С. Захираҳои туристӣ: ёдгориҳои фарҳангӣ — таърихӣ ва табии. — Душанбе, 2012. — С.20</ref> |
|||
Соли 2015 мамнуъгоҳи Зоркӯл аз ҷониби Тоҷикистон ба феҳристи номзадҳо барои ворид намудан ба [[Феҳристи мероси умумиҷаҳонии ЮНЕСКО дар Тоҷикистон|феҳристи Мероси фарҳангии умумибашарии ЮНЕСКО]] пешниҳод гардидааст. |
|||
== Нигаред == |
== Нигаред низ == |
||
* [[Помир]] |
* [[Помир]] |
||
* [[Панҷ (рӯд)]] |
* [[Панҷ (рӯд)]] |
||
* [[Аличур (дарёи Ғунд)]] |
* [[Аличур (дарёи Ғунд)]] |
||
== |
== Эзоҳ == |
||
{{эзоҳ}} |
{{эзоҳ}} |
||
{{Тоҷикистон-ҷуғ-нопурра}} |
{{Тоҷикистон-ҷуғ-нопурра}} |
||
{{ПБ}} |
|||
{{Парваришгоҳҳои табии Тоҷикистон}} |
|||
⚫ | |||
[[Гурӯҳ:Ҷуғрофияи Тоҷикистон]] |
[[Гурӯҳ:Ҷуғрофияи Тоҷикистон]] |
||
[[Гурӯҳ:Мамнӯъгоҳҳои табии Тоҷикистон]] |
[[Гурӯҳ:Мамнӯъгоҳҳои табии Тоҷикистон]] |
||
[[Гурӯҳ:Кӯлҳои Бадахшон]] |
[[Гурӯҳ:Кӯлҳои Бадахшон]] |
||
[[Гурӯҳ:Мавзеъҳои табии Тоҷикистон]] |
[[Гурӯҳ:Мавзеъҳои табии Тоҷикистон]] |
||
[[Гурӯҳ: |
[[Гурӯҳ:Ҷозибаҳои гардишгарии Тоҷикистон]] |
||
⚫ |
Нусхаи кунунӣ то 16:53, 13 Декабри 2023
тоҷ. Зоркӯл | |
Морфометрия | |
Баландии мутлақ | 4 126 м |
Масоҳат | 38,9 км² |
Обшиносӣ | |
Навъи маъданнокӣ | бенамак |
Ҳавз | |
Дарёи обгир | Помир |
Макон | |
37°27′ с. ш. 73°42′ в. д.HGЯO | |
Кишвар | |
Минтақа | Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон |
Парвандаҳо дар Викианбор |
Зоркӯл — яке аз кӯлҳои Тоҷикистон мебошад. Кӯли Зоркӯл дар кӯҳистони шарқии Помир дар (Ноҳияи Мурғоб ва Ноҳияи Ишкошим) воқеъ аст.
- Зоркӯл аз шарқ то ба ғарб дар масофаи — 25 км тӯл кашидааст, масоҳаташ — 87 700 (га)
- Ин кӯл аз нигоҳи ҳудуд 389 км мураббаъ масоҳатро ишғол намуда, дар баландии 3914 м воқеъ гардидааст. Баландии мутлақ — 4126 м
- Дарозии кӯл — 33 км ва бараш — 23 кмро фаро гирифта, аз ҷануб дарёи Музкӯл, аз шимол дарёи Қароҷилғасой ҷорӣ мешавад. Ин кӯли пиряхӣ маҳсуб меёбад.[1] Аз Зоркӯл дарёи Помир ҷорӣ гардида ба дарёи Панҷ ҳамроҳ мешавад.
Таърих
[вироиш | вироиши манбаъ]Он дар заминаи мамнуъгоҳи Зоркӯл, бо масоҳати умумии 87,7 ҳазор га бунёд ёфтааст ва дар ҳудуди ноҳияҳои Мурғоб ва Ишкошими ВМКБ ҷойгир шудааст. Қаблан ин кӯл бо номи "Кӯли Викторияи Помир" маъруф буд, ки онро афсари бритониёӣ Ҷон Вуд ба кӯл гузоштааст. Ҷон Вуд дар соли 1838, ҳангоми сафар карданаш ба саргаҳи Амударё ин кӯлро ба муносибати Маликаи Бритониёи Кабир, Виктория номидааст. Тибқи тавофуқномаи Русияву Бритониёи соли 1895, сарҳади байни Империяи Русия ва Афғонистон қад-қади кӯл мегузашт.
Макони табиӣ
[вироиш | вироиши манбаъ]Мамнуъгоҳ муҳимтарин ҷойест ва яке аз маконҳои табиӣ чӣ дар Осиёи Марказӣ ва чӣ дар саросари ҷаҳон мебошад, ки инҷо намуди гӯсфанди Марко Поло макони зист дорад. Дар ҳудуди мамнӯъгоҳ намудҳои нодири ҳайвонот - гурги сурх, хирси қаҳваранг, улари Тибетӣ, кумай, кабӯтари сафедпӯст ва ғайраҳо мавҷуданд. Фаунаи мамнӯъгоҳ аз ҷиҳати намудҳо беназир мебошад. Гурги сурх, архар, барс, солонгой, хирси қаҳваранг ва дигар ҳайвоноти мазеъ дар зери муҳофизати давлатӣ гирифта шуданд, зеро онҳо ба Китоби Сурхи ҷумҳурӣ дохил мешаванд. Ҳудуди мамнӯъгоҳи Зоркул объекти нодири мавзеи кӯҳсор мебошад, ки дар натиҷаи болоравии такрории кӯҳсор ба амал омадааст. Шароити иқлимии биёбони баландкӯҳ ба макони мавҷудияти бениҳоят баланди пиряхҳо, захираҳои глобалии оби тоза дар баландии 4500 м таъсир мерасонад.[2]
Мамнуъгоҳи Зоркӯл дар ҳифз ва истифодаи мероси табии Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад.[3] Соли 2015 мамнуъгоҳи Зоркӯл аз ҷониби Тоҷикистон ба феҳристи номзадҳо барои ворид намудан ба феҳристи Мероси фарҳангии умумибашарии ЮНЕСКО пешниҳод гардидааст.
Нигаред низ
[вироиш | вироиши манбаъ]Эзоҳ
[вироиш | вироиши манбаъ]- ↑ Ҳомидов Д. Р. Таҳқиқи забоншиносии гидронимҳои мавзеъҳои таърихии тоҷикнишин/Рисолаи докт. илми филол. — Душанбе, 2018. — С. 126. — 470 с.(тоҷ.)
- ↑ Заповедник и озеро Зоркуль(тоҷ.). www.narodnaya.tj (25.10.2018). 16 Январ 2020 санҷида шуд.(пайванди дастнорас)
- ↑ Қодиров Ф. С. Захираҳои туристӣ: ёдгориҳои фарҳангӣ — таърихӣ ва табии. — Душанбе, 2012. — С.20
- Кӯлҳо аз рӯи алифбо
- Объектҳои обӣ ба тартиби алифбо
- ТАФ:ОО:Вироиши охирин: дар порсол
- Қуттии кӯл: ислоҳ: мухолифат бо Викидода: Баландӣ аз сатҳи баҳр
- Қуттии кӯл: ислоҳ: мухолифат бо Викидода: Масоҳат
- Қуттии кӯл: пуркунӣ: Масоҳати обанбор
- Қуттии кӯл: пуркунӣ: Дарозӣ: ишорашуда дар Викидода
- Қуттии кӯл: пуркунӣ: Бар
- Қуттии кӯл: пуркунӣ: Ҳаҷм
- Ҷуғрофияи Тоҷикистон
- Мамнӯъгоҳҳои табии Тоҷикистон
- Кӯлҳои Бадахшон
- Мавзеъҳои табии Тоҷикистон
- Ҷозибаҳои гардишгарии Тоҷикистон